افشا می کند تحت هدایت و نام خودش، در حالی که شرکاء شخص (اشخاصی که اثر را تحت هدایت وی ایجاد کرده اند) خالقان چندی هستند که در محصول نهایی که از امتزاج و ترکیب سهم هر یک کل کار تشکیل شده، شریک هستند…. بدون اینکه امکان داشته باشد حق جداگانه ای را به هر یک از خالقان شخصی اثر نسبت دهیم.»
وفق ماده 5-113 قانون مالکیت فکری فرانسه حق کپی رایت به مبتکر اثر، اعطاء شده و اثر تحت نام وی چاپ و نشر می شود. پس این شخص مستقیماً دارندۀ حق مؤلف است و منتقل الیه حقوق نیست. این یکی از استثنائات این قاعده است که: «اثر در ملکیت آفرینندۀ آن قرار می گیرد.»
اثر جمعی یکی از دو نمونه ای است که مطابق حقوق فرانسه، حق مالکیت از ابتدا به شخص حقوقی اعطاء می شود و از این باب هم اثر جمعی خلاف قاعده و استثناء است. زیرا وفق قاعده شخص حقوقی فاقد خلاقیت است و نمی تواند دارای حق مؤلف باشد و لکن در اثر جمعی اگر شخص حقوقی نقش تنظیم اثر را به عهده بگیرد، بطور مستقیم صاحب حق مؤلف شده و اثر در ملکیت وی قرار می گیرد.
وفق قانون فرانسه مبتکر اثر صاحب نخستین اثر جمعی است. مؤلفان مشارکت کننده در اثر جمعی وفق مواد قانون مالکیت فکری فرانسه از قبیل ماده 6-123 آن، به مثابۀ اجیر بوده و مبلغی مقطوع که ماهیت مزد و حقوق دارد، دریافت می نمایند و لذا نمی توانند مدعی مشارکت در حاصل چاپ های بعدی و یا در مبالغ حاصل از بهره برداری از آثار ثانوی (آثار مشتق یا فرعی) از اثر جمعی گردند.
همانگونه که ذکر شد مبتکر اثر مستقیماً دارنده حقوق مالی و مالک مجموعۀ اثر است ولی در خصوص حقوق مؤلفان بر سهام مشارکتی خود، ماده 8-121 قانون مالکیت فکری فرانسه در رابطه با روزنامه و مجلات دوره ای، که از نمونه های بارز آثار جمعی هستند، مقرر می دارد: «مؤلفان دارای حق انحصاری در تجمیع و چاپ مقالات و سخنرانی های خود به شرط عدم رقابت با اثر جمعی هستند، مگر در صورت شرط خلاف.» حال در مورد اینکه آیا می توان حکم مقرر در مورد روزنامه ها و مجلات دوره ای را به کلیۀ آثار جمعی تسری داد یا خیر، در دکترین و میان علمای حقوق اختلاف نظر وجود دارد، ولی رویۀ قضایی در جهت تأیید است.
اما در حقوق معنوی، قانونگذار نوای دیگری را ساز نموده و وفق قانون فرانسه هر یک از مؤلفان مشارکت کننده دارای حق معنوی هستند و در تجاوز حقوق معنوی هر یک حق دفاع دارند، البته به عقیده برخی جهت حفظ منافع جمع، مبتکر اثر هم می تواند در کنار مؤلفان اقدام کند. لکن با توجه به وجود حق معنوی برای مؤلفان، رویۀ قضایی فرانسه اعمال این حق را محدود به «هماهنگی لازم در بخش های گوناگون اثر در کل آن» نموده است. باید توجه داشت در آثاری که سهم هر یک از مؤلفان غیرقابل تعیین است، حق معنوی آنان تضعیف شده و به عنوان مثال مبتکر اثر می تواند برخی تغییرات در اثر بدهد و یا اگر مؤلفی سهم خود در اثر ناتمام بگذارد، انجام اتمام آن بخش را به دیگری واگذارد.
و دو نکته پایانی : الف- مطابق ماده3-123 قانون مالکیت فکری فرانسه مدت حمایت از اثر جمعی مقطوع بوده و به مدت 70 سال از تاریخ نخستین انتشار آن است.
ب- در صورت تجاوز به اثر، شخص مبتکر( و در صورتی که شخص حقوقی باشد، مدیر آن) مجاز به طرح دعوی تجاوز به حق مؤلف است.
ب- اثر جمعی در حقوق ایران
1- نگرش قانونگذار در قوانین مصوب
در خصوص اثر مشترک، همانطور که قبلاً بیان شد، قانونگذار در دو قسمت از قوانین مربوط به مالکیت فکری، از اثر مشترک نام برده، اما قانونگذار از اثر جمعی، ذکری به میان نیاورده است و ظاهراً چنین اثری را در حوزۀ مالکیت فکری به رسمیت نشناخته است. حال بعضی از حقوقدانان معتقدند که قانونگذار ایران به پیروی از برخی قوانین خارجی و مطابق استنباط برخی مؤلفان فرانسوی از بند 3ماده9 قانون 1957 فرانسه، ضابطۀ تشخیص اثر مشترک از سایر آثار مرکب از جمله اثر جمعی را، بدون آن که به این نوع اثر بطور صریح اشاره داشته باشد، در تعیین و تشخیص سهام مشارکتی مؤلفان می داند.
اما آنچه به عنوان معیار اثر مشترک در قوانین بیگانه ذکر می شود، معمولاً وقتی مصداق دارد که اثر جمعی به رسمیت شناخته شود و آنگاه در مقام مقایسه میان اثر مشترک و جمعی، معیار اثر مشترک و وجه تمیز آن از سایر آثار و از جمله آثار جمعی ذکر می شود. حال آن که همانگونه که ذکر شد، اثر جمعی وفق قوانین ایران به رسمیت شناخته نشده است.
2- بررسی “پیش نویس لایحۀ قانون جامع حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط”
پیش نویس بر خلاف قوانین مصوب فعلی “اثر جمعی” را به رسمیت شناخته و احکام آن را بیان نموده است. همچنین موضع پیش نویس در خصوص آثار جمعی بدین شرح می باشد:

دانلود پایان نامه
برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  40y.ir  مراجعه نمایید
رشته حقوق همه گرایش ها : عمومی ، جزا و جرم شناسی ، بین الملل،خصوصی…

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

الف- پیش نویس با پیروی از حقوق فرانسه اثر جمعی را به “اثری که با همفکری دو یا چند شخص حقیقی به ابتکار و با مدیریت و و یرایش شخص حقیقی پدیدآمده و سهم هر یک از همکاران به گونه ای در اثر نهایی ادغام شده باشد که نتوان حق جداگانه ای را برای آنان در آن اثر در نظر گرفت و با این توافق که شخص مزبور اثر را به نام خودش و بدون اشاره به هویت اشخاص حقیقی پدیدآورنده اثر را افشاء نماید یا انتشار دهد”.
ب- در خصوص احکام آثار جمعی پیش نویس همانگونه که اشاره شد از تجربیات کشورهای با سابقه در امر قانونگذاری در حیطۀ مالکیت فکری استفاده نموده و از این لحاظ اکثر مواد مربوط از قبیل مواد 19 از قانون فرانسه گرفته شده است. البته از حقوق سایر کشورها نیز استفاده شده است، از قبیل ماده 54 که از حقوق آمریکا گرفته شده است.
ج- احکام اثر جمعی: تعریف اثر جمعی و بعضی احکام آن مورد اشاره قرار گرفت. به علاوه مقرر شده که حقوق مادی اثر جمعی در صورت فقدان دلیل مخالف متعلق به مبتکر یا مدیر است و در خصوص حقوق معنوی علاوه بر پدیدآورندگان که صاحب حق هستند، مبتکر یا مدیر نسبت به مجموع اثر حقوق معنوی جداگانه ای دارد. ضمناً مدت حمایت از حقوق مادی اثر جمعی 50 سال از تاریخ پدیدآمدن اثر، تاریخ نشر یا عرضۀ هر کدام که آخرین تاریخ باشد، مقرر گردیده است.
ج- وضعیت حقوقی آثار سینمایی
در پایان، بعد از تعریف و ذکر خصوصیات اثر مشترک و اثر جمعی و تفکیک آنها، در زمینه آثار مشترک و جمعی مطالب و مسائل متنوعی قابل طرح و بررسی است ولی مسأله مهم و اساسی فوق “آثار سینمایی” بیشتر قابل توجه است: اینکه وضع حقوقی بعضی از آفرینه ها و آثار هنری از جمله آثار سینمایی یا تئاتر که عوامل و عناصر متعددی علاوه بر آفرینۀ ذهنی در ایجاد آنها نقش دارند چگونه خواهد بود؟ شایان ذکر است که در مورد آثار سینمایی رویۀ کشورها متفاوت است:
در کشور فرانسه، اثر سینمایی به عنوان یک اثر مشترک تلقی می شود. از مهمترین آثار مشترک هم به لحاظ تعداد هم به لحاظ اقتصادی آثار سینمایی و بطور کلی تر آثار صوتی و تصویری است. بدین ترتیب، فیلم سینمایی اثری مشترک است، چرا که نتیجۀ همکاری عوامل متعددی چون فیلمنامه نویس، کارگردان، هنرپیشگان، تصویربردار، تدوینگر، سازندۀ موسیقی متن، صدابردار، تهیه کننده و … می باشد. در نظام شخص محور فرانسه، مؤلف همکار نمی تواند کسی جز شخص حقیقی باشد؛ لذا در مادۀ 14 قانون حق مؤلف فرانسه، عنوان مؤلف فقط برای اشخاص حقیقی که زیر بنای فکری اثر را به وجود آورده اند ، شناخته شده اند و برای مؤسسه و استودیویی که فیلم را تهیه کرده است، این حق را قائل نشده است. عنوانی که موجب می شود تا او در ابتدا از حقوق مالی و معنوی برخوردار شود و با توجه به اینکه او غالباً شخصی حقوقی است، بنابراین طبیعتاً چنین شخصی فاقد توان آفرینندگی است. مصلحت در این زمینه به این صورت اندیشیده شده است که تولیدکننده مستقیماً صاحب حقوق شناخته نشود بلکه آنچه مربوط به کلیۀ حقوق بهره برداری از اثر می شود اعم از حق تکثیر، حق پخش و حق به اطلاع رساندن به عموم و حق دوبلاژ و زیرنویسی به او منتقل گردد.
ولی در کشورهایی مانند ژاپن، لهستان و رومانی، ضمن اینکه برای ایجادکنندگان اثر سینمایی بابت سهمی که در ایجاد اثر داشته اند، حق مؤلف قائل می شوند، استودیوی فیلمبرداری را به عنوان دارنده حق مؤلف بر مجموع اثر سینمایی می شناسند، لذا این اثر را به عنوان یک اثر جمعی شناخته اند.
در ایران دربارۀ وضعیت اثر سینمایی دو نظریه وجود دارد، که به شرح آنها می پردازیم:
الف- اثر سینمایی، اثر مشترک می باشد؛ براساس این نظریه، در قانون حمایت حقوق مؤلفان ایران با وجود اینکه از اثر سمعی و بصری به منظور اجراء در صحنه های نمایش یا پردۀ سینما یا پخش از رادیو یا تلویزیون که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد، نام برده و از آن حمایت شده است ولی حکمی در زمینۀ حقوق صاحبان و دست اندرکاران این اثر سمعی و بصری و میزان حقوق و امتیاز آنها، پیش بینی نگردیده است و از این جهت، قانون ایران مجمل و ناقص به نظر می رسد که در موارد بروز اختلاف، مراجع ذیصلاح به آسانی قادر به فصل خصومت نخواهد بود. همواره در یک اثر ناشی از فعالیت مشترک، اینگونه نیست که سهم هر یک از همکاران نامشخص و تفکیک ناپذیر باشد. به عنوان مثال هنگامی که در یک کتاب در چند بخش تألیف یا ترجمه می گردد که پدیدآورندۀ هر بخش، مستقل است یا وقتی فیلمی در چند اپیزود با عناصر سازندۀ مجزا در هر بخش، ساخته می شود نمی توان مطابق مادۀ 6 ق.ح.ح.م.م.ه بگوییم کار یکایک همکاران متمایز و جدا نیست. بنابراین در مواردی که یک اثر مشترک هنری، مجموعه ای از کارهای قابل تفکیک را تشکیل می دهد، استناد به ماده 6 ایجاد مشکل خواهد نمود. حتی در فرانسه در کنار آثاری که مطلقاً تفکیک ناپذیرند، آثاری چون فیلم های سینمایی، اپراها، اپراتها، کمدی موزیکال ها در آن سهم هریک از همکاران قابل تشخیص است، اثر مشترک تلقی گردیده است.

ب- اثر سینمایی، اثر جمعی می باشد؛ براساس این نظریه فیلم از مصادیق بارز اثر جمعی است. انواع متفاوتی از آثار ادبی و هنری (فیلمنامه، آوانوشت، موسیقی،…) در تهیۀ یک فیلم دخیل اند. تهیه کنندگان این آثار حقوق خود را به کارگردان یا تهیه کننده واگذار می کنند، فیلم براساس طرح مشترک و تحت مدیریت کارگردان و یا مدیریت مالی تهیه کننده ( خواه شخص حقیقی خواه شخص حقوقی) به وجود می آید. این ترکیب باعث می شود فیلم را اثری جمعی دانست نه اثری مشترک. البته طبق بند 2 ماده 9 قانون 1988، فیلم به عنوان اثری مشترک شناخته شده و مؤلفین مشترک فیلم کارگردان و تهیه کننده اند.
«علی الاصول نظارت بر نگارش فیلم نامه، انتخاب بازیگران،… بررسی کیفی کارهای هنری و خلاقۀ آنها و مدیریت بر گروه و کار هنری متوجه کارگردان است. تلاش برای مهمترین نتیجه ممکن توسط او صورت می گیرد. نقش تهیه کننده برقراری جلسات مذاکره با بازیگران، انعقاد قراردادها و توافق بر مدت زمان و نرخ، مبلغ و… است. به عبارتی سرمایه گذاری مالی با تهیه کننده و سرمایه گذاری فکری و هنری با کارگردان است.»به نظر می رسد نظام حقوقی انگلیس با هدف جبران سرمایه تهیه کننده او را در کنار کارگردان مالک اثر دانسته است گرچه تهیه کننده خطرات مالی را می پذیرد اما همانطور که ذکر شد کارگردان و تهیه کننده مالکین مشاعند و حق اقامۀ دعوی برای آن دو محفوظ است.
در حقوق ایران وضع فیلم با تعریف اثر جمعی سازگارتر است تا اثر مشترک، «کلیۀ حقوق مادی بطور دائم به موجب قراردادهایی که بین عوامل تولید فیلم از جمله بازیگر، کارگردان و…با تهیه کننده منعقد می شود، به تهیه کننده واگذار می گردد. در حالی که همچنان حقوق معنوی متعلق پدیدآورندگان است.»
بطور کلی می توان گفت، در مورد آثار مشترک هر چند در حقوق مؤلفان و ….به صراحت ذکر شده که حقوق ناشی از آن حق مشاع پدیدآورندگان است اما در برخی از آثار مشترک مانند آثار سینمایی حتی با توجه به صراحت قانون به آن عمل نمی شود و پدیدآورندگان اثر سینمایی طی قراردادی کلیۀ حقوق مادی خود را بطور دائم به تهیه کننده منتقل می کنند و این امر برخلاف مشاع بودن حق صاحبان آثار است و انتقال حقوق مادی بطور دائم نیز صحیح نمی باشد. اما متأسفانه این امر به صورت یک عرف درآمده است و کارگردان، فیلمنامه نویس، بازیگران و… در نمایش های موجود سودی نخواهد برد چون حقوق مادی خود را طی قرارادادی به تهیه کننده منتقل کرده اند. البته این مشکل در مورد سایر آثار نیز وجود دارد. یعنی حق استیفای هزینه ای، بوسیله صاحب اثر یا قائم مقام او از بهای فروش مجدد اثر هنری امکانپذیر نیست.
2-2-2-3- آثار ثانوی در نظام های حقوقی
در فرانسه آثار ثانوی مطابق بند2 ماده 113 قانون مالکیت فکری اینگونه تعریف شده است که :« اثر ثانوی، اثر جدیدی است که با استفاده از اثر سابقاً موجود، اما بدون همکاری مؤلف آن تهیه شده باشد» ، اما در ایران قانونگذار در ق.ح.ح.م.م.ه 1348تعریفی از آثار ثانوی نکرده ولی در پیش نویس لایحۀ به پیروی از قانون فرانسه اثر ثانوی را تعریف کرده است در بند 3 ماده 1 اثر اشتقاقی : «اثری برگرفته از یک یا چند اثر موجود است، از قبیل اثر ترجمه ای، اثر موسیقیایی اقتباسی، فیلم نامه یا نمایش نامه اقتباس شده از داستان، تلخیص، چکیده یا شرح اثر، اثر ویرایش شده یا تصحیح شده، اثر ترکیبی.» و اثر ترکیبی ثانوی بند 9 ماده 1: «اثری مرکب است از چند اثر بدون اینکه پدیدآورندگان یکایک آن آثار در خلق این اثر جدید، با یکدیگر همفکری نموده باشند، از قبیل مجموعه یا گزیدۀ آثار، گلچین اشعار، جُنگ ادبی، مجموعه داده ها و پایگاه داده ها اعم از اینکه به شکلی باشند که با دستگاه یا به طریق دیگر قابل خواندن باشند، مجموعه نمودهای فرهنگ عامه و پایگاه داده ها» را بیان کرده است.
قانونگذار نه فقط از آثار کاملاً اصیل حمایت می کند بلکه از آثار نسبتاً اصیل نیز حمایت می کند. هر چند در حقوق ایران از آثار فرعی به استثنای ترجمه، صریحاً حمایت نشده است ولی با توجه به عموم ماده1 و بندهای 5 و 6 و7 از ماده 5 و بند12 ماده 2 و مفاد ماده22 و 24 قانون حمایت حقوق مؤلفان 1348 و قانون ترجمه، تکثیر و نشر کتب و آثار صوتی 1352 به خوبی استنباط می شود که این آثار ثانوی و فرعی مورد حمایت قانونگذار قرار دارد.

البته آثار فکری فرعی با حفظ حقوق پدیدآورندگان آثار اصلی مورد حمایت قرار خواهند گرفت، در مادۀ 60 پیش نویس لایحۀ مذکور در خصوص اثر اشتقاقی بیان می دارد که حقوق مادی اثر با رعایت حقوق پدیدآورندۀ اثر نخستین، متعلق به پدیدآورندۀ اثر اشتقاقی است، و ماده 3 لایحۀ علاوه بر رعایت حقوق مؤلف اثر سابق، اصالت را نیز از شرایط حمایت قرار داده و در فرانسه پدیدآورندگان آثار ثانوی نظیر ترجمه، اقتباس، تلخیص، تبدیل مورد حمایت قرار داده اند و ماده 2-113 قانون مالکیت فکری فرانسه آفریننده را در صورت رعایت حقوق مؤلف اثر از قبل موجود، مالک می داند.
این سوال به ذهن می رسد که هرگاه یک سناریونویس با اقتباس از یک اثر ادبی داستانی، فیلمنامه ای را می نویسد آیا نویسنده اثر ادبی نیز در فیلمی که ساخته می شود شریک است یا نه؟ آیا لفظ ماده 6 ق.ح.ح.م.م.ه چنین موردی را نیز شامل می شود؟ به نظر می رسد که مادۀ 6 در این باره صراحتی ندارد حتی کلمۀ همکاری در مادۀ مذکور اشاره به این است که پدیدآورندگان در عمل آفرینش اثر نقش مستقیم داشته باشند. پارگراف سوم ماده 14 قانون حق مؤلف فرانسه مصوب 1975در این زمینه می گوید: « وقتی یک اثر سینمایی از اثر یا سناریویی که قبلاً وجود داشته و مورد حمایت نیز بوده ، گرفته شده باشد پدیدآورندگان اثر اصلی شبیه پدیدآورندگان اثر جدید هستند.» این عبارت بدان معنا است که چنانچه فیلمی از یک رمان اقتباس شده باشد که هنوز در معرض استفادۀ عمومی واقع نشده، رمان نویس پدیدآورندۀ مشترک فیلم مزبور
محسوب می


دیدگاهتان را بنویسید