ماهیت و موارد استفاده از سیستم حسابداری هنوز هم در غالب سازمانها اعم از خصوصی و عمومی، نتیجه عملیات حسابداری (یعنی صورتحسابها و گزارش های مالی) فقط فهرستی ا زارقام و ا عدادی تلقی می شود که حاکی از دریافت و پرداخت وجوه و چگونگی عملیات گذشته می باشد و یا اینکه گزارشهای مذکرو منحصرا برای کنترل صحت و صداقت ماموران بشمار می رود. آنچه کمتر در ایران مورد توجه قرار می گیرد اهمیت فر اوان این گزارشها و اطلاعات حاطه از آنها در تصمیمات مدیران و مسولان امور موسسات و سایر افراد و مقامات ذیعلاقه می باشد. اهم طبقاتی از نتایج حاصله از سیستم حسابداری موسسات منتفع می شوند عبارتند از: مدیران موسسات: مدریان تجارتخانه ها و شرکت ها و کارخانه ها با مطالعه و تجزیه و تحلیل صورتحسابها بتناقص کارهای خود در گذشته پی می برند. و با بررسی ارقام و اعداد و استفاده از تجارب گذشته برنامه های آینده را طرح ریزی می کنند. همچنین با مطالعه دقیق این اطلاعات است که پیش بینی چگونگی وضع مالی و فعالیتهای ادوار مالی بعد امکان می یابد. صاحبان سرمایه موسسات: صاحبان سرمایه و سهامداران شرکت یا موسسه علاقه مندند همیشه از وضع مالی و سود و زیان موسسه ای که متعلق به آنان است مطلع باشند. این اطلاعات را فقط سیستم حسابداری می تواند در اختیار ایشان بگذارد و با بررسی این اطلاعات است که صاحبان سرمایه می توانند نسبت به درجه کفایت و کاردانی مدیران و افراد دیگری که در موسسه خود به کار گمارده اند پی ببرند. دولت: دولت از دو نظر نیزمند به آگاهی از نتایج فعالیتهای مایل موسسات انتفاعی و بازرگانی است: الف- از نظر وصول مالیاتب- به منظور بصیرت بیشرت در طرح و تنظیم برنامه های صحیح اقتصادی و اجتماعی. منظور دوم مخصوصاً در کشورهایی که دولت سیاست اقتصاد ارشادی را برگزیده است دارای اهمیت وافر می باشد. بستانکاران: طلبکاران یک موسسه و یا کسانیکه با موسسه مذکور طرف معامله می باشند با بررسی وضع مالی و عملکرد آن موسسه می توانند تصمیم بگیرند که تا چه اندازه برای چنین موسسه ای اعتبار قائل شوند. و تا چه حد با مدیران آن داد و ستد اعتباری و نسیه انجام دهند. بانکها: معمولاً بانکها هنگام اعطا اعتبار به موسسات بازرگانی ترازنامه و سایر صورتحسابهای آنها را مطالبه و مطالعه می کنند. رقبا (رقابت): و یا به عبارت دیگر مبارزه اقتصادی به منظور تحصیل سود و تامین منابع بیشتر، یکی از خصوصیات سیستم اقتصاد آزاد و سرمایه داریست. در چنین نظام اقتصادی، هر یک از صاحبان موسسات بازرگانی و صنعتی می کوشند تا از نحوه و نتیجه فعالیتهای انتفاعی و تولیدی ورقبای خودآگاه باشند. نتیجه عملیات حسابداری و صورتحسابهای موسسات خصوصی که در نشریات و مطبوعات منشتر می شود ازاین نظر مورد توجه و علاقه رقیبان آنهاست. اشخاصیکه مایل به سرمایه گذاری در موسسات خصوصی می باشند: افرادی که علاقه مند ند سرمایه های خود را در موسساتی به کار برند که احتمال سود بیشتری باشد ناگزیرند پیش از سرماهی گذاری از وضع مالی موسسات مختلفه آگاه شوند. تعریف حسابداری- عبارت است از فن ثبت، طبقه بندی، تلخیص فعالیتهای مالی یک موسسه در قابل اعداد قابل سنجش به پول و تفسیر نتایج حاصله از بررسی این اعداد. مراحل حسابداری- به طوری که از تعریف فن حسابداری در بالا بر می آید این فن دارای چهار مرحله می باشد: 1- ثبت فعالیتهای مالی 2- طبقه بندی اقلام ثبت شده 3- تلخیص اقلام 4- تفسیر نتایج حاصله از بررسی اقلام خلاصه شده. اهمیت حسابداری در موسسات- امروزه حسابداران به خاطر کمک به مدیران در تصمیم گیری های متعدد، نقش مهمی در اداره امور موسسات دارند. تصمیم گیریهای درست و به موقع رمز موفقیت در هر موسسه محسوب می شود. مدیران برای تصمیم گیریهای درست به اطلاعات مالی کامل و صحیح نیاز دارند. این اطلاعات باید به سهولت فراهم شود و به روز باشد. حسابداران این گونه اطلاعات را از طریق ثبت معاملات و عملیات مالی فراهم می کنند. ثبت هر معامله در مدارک حسابداری مستلزم تجزیه و تحلیل وتعیین آثار آن بر معادله حسابداری است. دفترداری و حسابداری- دفتر داری عبارت است از ثبت اطلاعات تجاری تحت روش ها و ضوابط از پیش تعیین شده. یک دفتردار ممکن است مسئول نگاهداری تمام اطلاعات یک واحد تجاری یا بخش کوچکی از آن باشد. وظیفه حسابداری عمدتاً ثبت اطلاعات، تهیه گزارش براساس اطلاعات ثبت شده وتفسیر گزارشهای مربوطه می باشد. حسابداران غالباً کار دفترداران را رهبری و بررسی می کنند حسابداران در مقایسه با دفتر داران باید دارای دانش بالاتری و قدرت و مهارت بیشتر در تجزیه و تحلیل امور باشند. و باید گفت که امور مالی هر سازمان قلب سازمان محسوب می گردد باید از سلامت کامل برخوردار باشند. در ضمن روشهای غلط مالی و حسابداری و مقررات نسنجیده موجب مشکلات و معضلات اداری می شود و کل نظام را دستخوش نابسامانی می سازد. بنابراین دفترداری عبارت از تجزیه و تحلیل، طبقه بندی و ثبت کلیه معاملات در دفاتر براساس یک طرح صحیح قبلی به منظور اداره منظم یک موسسه و برقراری اساس و مبنای مناسب برای تعیین وضع مالی و نتیجه فعالیتهای موسسه مذکور. اصول حسابداری دفاتر حسابداری دفاتر قانونی که در قانون تجارت ایران برای شرکت ها پیش بینی شده است عبارتند از: دفتر روزنامه دفتر کل دفتر کپیه دفتر دارائی دفتر روزنامه- معاملات و عملیات مالی موسسات به طور مداوم در طول دوره مالی تجزیه و تحلیل و سپس در یک دفتر ثبت اولیه به نام دفتر روزنامه ثبت می شود. تمام می شود. دفتر روزنامه انواع متعددی دارد. دفتر روزنامه ای را که در آن کلیه معاملات و عملیات مالی ثبت می شود، دفتر روزنامه عمومی می گویند.دفتر روزنامه ای که در آن فقط یک نوع خاص از معاملات و عملیات مالی ثبت می گردد دفتر روزنامه اختصاصی خوانده می شود. ردیف تاریخ شرح صفحه دفتر کل بدهکار بستانکار 1 9/1/73 صندوق 2.000.000 سرمایه بابت سرمایه گذاری اولیه 2.000 2 14/1/73 ملزومات 4.000 خرید ملزومات اداری بطور نقد 4.000 دفتر روزنامه عمومی معمولاً دو ستون مبلغ دارد یکی برای ثبت اقلام بدهکار روزیکردی برای ثبت اقلام بستانکار، بعد از وقوع هر معامله اطلاعات مندرج در اسناد مثبته به اجزای بدهکار و بستانکار تجزیه و به ترتیب تاریخ در دفتر روزنامه عمومی ثبت می شود. علل و موجبات استفاده از این دفتر به شرح زیر است: دفتر روزنامه تمام اطلاعات مربوط به یک معامله را در یک محل نشان می دهد. دفتر روزنامه مدرکی از ترتیب تاریخ وقوع تمام معاملات و عملیات مالی یک موسسه فراهم می کند. دفتر روزنامه احتمال وقوع اشتباه را تقلیل می دهد. در ثبت هر معامله در دفتر روزنامه جمع اقلام بدهکار و بستانکار باید با هم مساوی باشد. 2. دفتر کل- دفتری است که معاملات به ترتیب اتفاق و تاریخ از روی دفتر روزنامه در حساب مربوطه در دفتر کل نوشته می شود (تشخیص وضع هر حساب) و بطور کلی دفتری است که شامل کلیه حسابهای یک موسسه می باشد که در صورتهای مالی منعکس می شود. در ستون تشخیص دفتر کل اگر حساب مانده بدهکار باشد (بد) می نویسیم و اگر مانده بستانکار باشد به صورت (بس) نوشته می شود و بهتر است که ستون مانده پس از کنترل حسابها و صورتهای مالی پر نمود. دفتر کل حساب صندوق ردیف تاریخ شرح بدهکار بستانکار تشخیص مانده 9/1/74 بابت واریز سرمایه 2.000.000 بد 2.000.000 14/1/73 خرید ملزومات 4.000 بد 1.996.000 دفتر کپیه: دفتری است که خلاصه ای از مکاتبات بازرگانان در آن ثبت می گردد امروزه بیشتر از دفتر اندیکاتور استفاده می شود. دفتر دارائی: دفتری است که دارائیهای واحد تجاری درآن نوشته می شود امروزه بجای دفتر دارائی از کارت دارائی و دفتر اموال استفاده می شود. تذکر: از چهار دفتر فوق دو دفتر روزنامه و کل برای کلیه شرکتها الزامی است و دو دفتر کوپیه و دارائی جنبه اختیاری دارد. مقررات قانونی دفاتر نباید دفاتر به هیچ عنوان پاره و مخدوش باشد در مورد نوشتن دفاتر اگر اشتباهی رخ دهد باید روی اشتباه خط قرمز کشیده (خط قرمز نباید اشتباه را محو کند) و بطور صحیح اشتباه را بالای خط قرمز با قلمی که دفاتر را نوشته ایم می نویسیم. هیچ خطی از دفاتر روزنامه و یا هیچ صفحه ای از آن نباید رها شود. معاملات را نباید بین سطور نوشت. دفارت را به هیچ عنوان نباید تراشید و یا از مواد پاک کننده جهت محو اشتباه استفاده کرد. مانده حساب صندوق یا بانک نباید مانده بستانکار پیدا کند شرکتهای تازه تاسیس باید ظرف مدت بیست روز پس از ثبت در اداره شرکتها اقدام به تهیه دفاتر قانونی و ثبت آن بنمایند و همچنین تاریخ تحریر معاملات در دفاتر باید پس از تاریخ ثبت پلمت باشد. در حسابداری و آموزش آن حسابهای دفتر کل بشکل T نمایش می دهند که در بالای T عنوان حساب را می نویسند سمت راست T مبالغ بدهکار و سمت چپ T مبالغ بستانکار حساب را می نویسند و در آخر جمع ستون بدهکار و بستانکار را می نویسند و اختلاف جمع دو ستون مانده را تشکیل می دهد که این جمع مانده را زیر جمع ستونی که رقم آن بیشتر است نوشته می شود. موسسات خدماتی موسساتی هستند که نه اقدام به خرید و فروش کالا و نه اقدام به تولید کالا دارند بلکه در ازاء خدماتیکه انجام می دهند درآمدی نیز عاید خود می نمایند موسسات خدماتی، مانند بیمارستانها، آژانسها، دانشگاهها، حمل و نقل وغیره. مسأله- آقای حمیدی در اول آذرماه 1338 عکاسخانه ای تاسیس کرده عملیات زیر را در یکماهه آذر انجام داده است. 1 آذر ماه تخصیص مبلغ 800.000ریال وجه نقد به عنوان سرمایه عکاسخانه. 2 آذر ماه پرداخت مالی الاجاره آذرماه به مبلغ 9.000ریال. 5 آذر ماه خرید مبلغ 650.000ریال دوربین و سایر وسائل عکاسی، که در 350.000ریال آنرا نقداً پرداخته و برای بقیه بهای آنها نیز سفته سه ماهه ای صادر وبه فروشنده تسلیم کرده است. 5 آذر ماه خرید مبلغ 38.000ریال اثاثه اداری به طور نسیه. 8 آذر ماه پرداخت 2.500ریال برای هزینه های متفرقه. 10 آذر ماه دریافت مبلغ 18.000ریال از مشتریان در مقابل انجام خدمت برای آنان در دهه اول آذر ماه. 14 آذر ماه برداشت مبلغ 10.000 ریال از صندوق عکاسخانه برای مصارف شخصی. 15 آذر ماه پرداخت 7.500ریال بابت حقوق کارگران. 15 آذر ماه پرداخت مبلغ 6.000ریال بابت حق بیمه یکساله عکاسخانه. 17 آذر ماه انجام کار معادل مبلغ 20.000ریال برای موسسه فیلمبرداری دانا که برای موسسه مذکور صورتحساب ارسال داشته است. 18 آذر ماه پرداخت مبلغ 18.000ریال به بستانکاران به طور علی الحساب. 20 آذر ماه دریافت مبلغ 19.800ریال از مشتریان در مقابل انجام خدمت برای آنان در دهه دوم آذرماه. 23آذر ماه خرید مبلغ 7.000ریال ملزومات. 23آذر ماه پرداخت 1.900ریال برای هزینه های متفرقه. 23آذر ماه وصول عکاسخانه از موسسه دانا. (20.000ریال) 28آذر ماه پرداخت 4.800ریال بابت هزینه آب و برق. 29آذر ماه خرید اثاثه اداری به مبلغ 130.000ریال که نصف آنرا نقداً پرداخته است. 30آذر ماه دریافت مبلغ 21.300ریال از مشتریان در مقابل انجام خدمت برای آنان در دهه سوم آذرماه. 30آذر ماه پرداخت مبلغ 10.800ریال بابت حقوق کارگران. 30آذر ماه برداشت مبلغ 18.000ریال از صندوق عکاسخانه برای مصارف شخصی. 30آذر ماه پرداخت بقیه طلب بستانکاران و تسویه حساب با آنان. مطلوبست: اولاً- معاملات را در دفتر روزنامه ثبت نمائید. ثانیاً- اقلام دفتر روزنامه را به حسابهای مربوطه در دفتر کل منتقل کنید. دفترروزنامه عمومی عکاسخانه حمیدی ردیف تاریخ شرح ردیف دفترکل بدهکار بستانکار 1 1/9/38 صندوق 800.000 سرمایه سرمایهگذاری عکاسخانه حمید بطور نقد 800.000 2 2/9/38 هزینه اجاره 9.000 صندوق بابت پرداخت هزینه اجاره آذرماه 9.000 3 5/9/38 وسایل عکاسی 6650.000 صندوق اسناد پرداختنی 350.000 300.000 خرید وسایل عکاسی به صورت نقدواسناد پرداختنی 4 5/9/38 اثاثه اداری 38.000 بستانکاران خرید اثاثه اداری به طور نسیه 38.000 5 8/9/38 هزینه های متفرقه 2.500 صندوق پرداخت از صندوق بابت هزینه های متفرقه 2.500 6 10/9/38 صندوق 18.000 درآمد دریافت از مشتریان بابت خدمات انجام شده 18.000 7 14/9/38 برداشت 10.000 صندوق برداشت از صندوق جهت مصارف شخصی 10.000 8 15/9/38 هزینه حقوق 500/7 صندوق پرداختحقوقکارگران عکاسخانه 7.500 9 15/9/65 پیش پرداخت بیمه 6.000 صندوق پرداختبابتحقبیمهیکساله عکاسخانه 6.000 10 17/9/38 بدهکاران. درآمد درآمدحاصل از فیلمبرداری از موسسه دانا 20.000 درآمد درآمد حاصل از فیلمبرداری از موسسه دانا 20.000 11 18/9/38 بستانکاران 18.000 صندوق بابت پرداخت به بستانکاران بطور علی الحساب 18.000 12 20/9/38 صندوق 19.800 درآمد درآمدحاصلازانجام خدمات 19.800 13 23/9/38 ملزومات 7.000 صندوق پرداخت بابت خرید ملزومات 7.000 14 23/9/38 هزینه های متفرقه 1.900 صندوق پرداختبابتهزینههای متفرقه 1.900 15 23/9/38 صندوق 20.000 بدهکاران دریافت طلب از موسسه دانا 20.000 16 28/9/38 هزینه آب و برق 4.800 صندوق پرداخت بابت هزینه آب و برق مصرفی 4.800 17 29/9/38 اثاثه اداری 130.000 صندوق بستانکاران بابت خرید اثاثه اداری بطور نقد و نسیه 65.000 65.000 18 30/9/38 صندوق 21.300 درآمد دریافتازبابتدرآمدحاصل ازانجامخدمت 21.300 19 30/9/65 هزینه حقوق 10.800 صندوق بابت پرداخت حقوق کارگران عکاسخانه 10.800 20 30/9/38 برداشت 18.000 صندوق برداشتبابتمصارف شخصی 18.000 21 30/9/38 بستانکاران 85.000 صندوق پرداختبابتمابقی بستانکاران 85.000 جمع کل 1.897.600 1.897.600 پیش پرداخت بیمه ملزومات اثاثه اداری وسایلعکاسی 6.000 7.000 38.000 650.000 130.000 م60.000 م7.000 م168.000 م650.000 بدهکاران هزینه حقوق درآمد برداشت 20.000 20.000 7.500 18.000 10.000 ــــــ ـــــــ 10.800 20.000 18.000 م18300 19.800 21.300 م28.000 79.100م سرمایه اسناد پرداختنی بستانکاران هزینهآبوبرق 800.000 300.000 18.000 38.000 4.800 800.000م 300.000م 85.000 65.000 م4.800 103.000 103.000 هزینه متفرقه هزینه اجاره 2.500 9.000 1.900 م9.000 م4.400 حساب صندوق ردیف تاریخ شرح بدهکار بستانکار تشخیص مانده 1 1/9/38 بابتواریز سرمایه 800.000 بد 800.000 2 2/9/38 پرداخت هزینه اجاره 9.000 بد 791.000 3 5/9/38 خرید وسائل عکاسی 350.000 بد 441.000 4 8/9/38 بابتهزینههایمتفرقه 2.500 بد 438.500 5 10/9/38 بابت خدمات انجام شده از مشتریان 18.000 بد 456.000 6 14/9/38 برداشت شخصی 10.00 بد 446.500 7 15/9/38 پرداخت حقوق 7.500 بد 439.000 8 15/9/38 بابت پرداخت حق بیمه یکساله 6.000 بد 433.000 9 18/9/38 بابتپرداختبه بستانکاران 18.000 بد 415.000 10 20/9/38 بابت درآمد حاصل از خدمت 19.800 بد 434.800 11 23/9/38 بابتپرداختخرید ملزومات 7.000 بد 437.800 12 23/9/38 بابت پرداخت هزینه های متفرقه 1.900 بد 425.900 13 23/9/38 بابت دریافت طلب 20.000 بد 445.900 14 28/9/38 بابت پرداخت هزینه آب و برق 4.800 بد 441.100 15 29/9/38 بابتخرید اثاثه اداری 65.000 بد 376.100 16 30/9/38 بابت درآمد حاصل از انجام خدمت 21.300 بد 397.400 17 30/9/38 بابت پرداخت حقوق کارگران 10.800 بد 386.600 18 30/9/38 برداشت بابت مصارف شخصی 18.000 بد 368.600 19 30/9/38 پرداخت مابقی به بستانکاران 85.000 بد 283.600 حسابداری خرید و فروش کالا تا کنون سعی شد که اصول و مقدمات دفترداری و تهیه صورتحسابها در موسساتی که کارشان کسب درآمد از طریق انجام خدمات است مورد مطالعه قرار گیرد. اصول کلی حسابداری تجارتخانه ها و موسساتی که بخرید و فروش کالا مبادرت می ورزند نیز همانست که تاکنون معرفی شد و اکنون بشرح کامل آن می پردازیم. روش نگهداری حسابهای جداگانه برای خرید کالا و فروش کالا در این روش برای خرید کالا و فروش آن حسابهای جداگانه نگهداری می شود تادر هر زمان بسهولت بتوان جمع خرید و جمع فروش را دریک تجارتخانه یا فروشگاه بدست آورد. حسابداری خرید کالا خرید کالاهائیکه بمنظور فروش خریداری می شود در حسابی بنام حساب خرید کالا یا خرید ثبت می شود. این حساب مانند حسابهای هزینه همیشه دارای مانده بدهکاریست زیرا افزایش آن در سمت بدهکار و کاهش آن در سمت بستانکار حساب ثبت می شود. حساب خرید بدهکار بستانکار + - افزایش کاهش بدیهی است حساب خرید فقط به ثبت خرید کالاهائیکه باید بفروش برسد اختصاص دارد و خرید انواع دیگر دارائی در یک موسسه مانند ملوزمات، اثاثیه ادرای، ساختمان، زمین، وسائط نقلیه و نظایر آنها دراین حساب ثبت نمی شود. حساب هزینۀ حمل کالای خریداری شده هزینه حمل کالای خریداری شده و سایر هزینه هایی که مستقیماً مربوط به خرید کالاست در محاسبه قیمت تمام شده کالای خریداری شده منظور می شود لکن بهتر است این محاسبه در پایان دوره مالی بعمل آید و در طی دوره مالی هر یک از این قبیل هزینه ها در یک حساب مستقل و جداگانه در دفتر کل نگهداری گردد، تا در تجزیه و تحلیل صورتحسابهای توسط مدیران و سایر طبقات میران این هزینه ها مشخص و معلوم باشد، چه بسا که با مطالعه کبلغ این هزینه مدیر موسسه تصمیم بگیرد در حجم خریدها (خرید یکجا یا خریدهای کوچک در دفعات متعدد) یا در انتخاب وسیله حمل و نقل کالاها (کشتی، هواپیما، کامیون وغیره) تغییری بدهد. افزایش حساب هزینه حمل کالای خریداری شده مانند سایر هزینه ها بدهکار و کاهش این حساب بستانکار می شود و حساب مذکور همیشه دارای مانده بدهکار است. برگشت از خرید در هر تجارتخانه و فروشگاهی ممکن است گاهگاه بعلتی از علل قسمتی از کالای خریداری شده برگشت داده شود. در این موارد می توان معادل کالای برشگت د اده شده حساب خرید کالا را کاهش داد یعنی بستانکار کرد. لیکن بهتر است بجای بستانکار کردن حساب خرید کالا حساب جداگانه ای برای برگشت از خرید اختصاص داد که این حساب به ازاء برشگت از خرید بستانکار می شود. بعبارت دیگر این حساب که از حسابهای وابسته بحساب خرید است (ولی تاثیر معکوس در آن دارد) برخلاف حساب خرید افزایشش بستانکار و کاهش بدهکار می شود و مانده اش نیز همیشه بستانکار است. برگشت از خرید بدهکار بستانکار - + کاهش افزایش مانده حساب برگشت از خرید در پایان دوره مالی حاکی از جمع برگشت از خرید در طی دوره مالی است و هنگام تعیین قیمت تمام شده کالای خریداری شده در صورت سود و زیان از مانده حساب خرید کالا کسر می شود. حسابداری فروش کالا قبلاً توضیح داده شد که افزایش حساب درآمد در بستانکار و کاهش حساب فوق در بدهکار آن حساب ثبت می شود طرز عمل در مورد حساب فروش نیز عیناً مانند حساب درآمد می باشد و این حساب هم همیشه دارای مانده بستانکار است. حساب فروش بدهکار بستانکار - + کاهش افزایش برگشت از فروش برگشت از فروش را نباید مستقیماً از فروش کسر و و در بدهکار حساب فروش ثبت کرد. برگشتیهای فروش باید حتماً در بدهکار حساب جداگانه ای بنام برگشت از فروش ثبت شود، تا در پایان دوره مالی با مقایسه مانده این حساب با مانده حساب فروش بتوانه کارایی مدیران موسسه را تعیین و معلوم کرد، چند درصد از فروش غیرخالص موسسه برگشت داده شده است. حساب برگشت از فروش از حسابهای وابسته به حساب فروش است که تاثیر معکوس در آن دارد و به عبارت دیگر این حساب بر خلاف حساب فروش افزایش آن بدهکار و کاهش آن بستانکار می شود ومانده اش نیز همیشه بدهکار است. برگشت از فروش بدهکار بستانکار + - افزایش کاهش تعیین موجودی کالا در پایان دوره مالی موجودی کالا عبارت از مقدار کالائیست که در یک تجارتخانه یا فروشگاه یا موسات دیگر موجود و برای فروش آماده است در این روش که برای خرید کالا و فروش آن حسابهای جداگانه نگهداری می شود بجای استفاده از روش محاسبه دائمی موجودی کالا از روش محاسبه ادواری موجودی کالا استفاده می شود و موجودی کالا موجودی کالا هنگام تهیه صورتحسابها، معمولاً در پایان دوره مالی، و یا در واقع رسیدگی بحسابها تعیین ارزش می شود. تعیین ارزش موجودی کالا در پایان دوره مالی از نظر محاسبه سود ناویژه دوره مذکور حائز اهمیت است زیرا قیمت تمام شده کالای فروش رفته- فروش خالص= سود ناویژه دوره مالی موجودی کالا در پایان دوره مالی- قیمت تمام شده کالای آماده برای فروش در طی دوره مالی= قیمت تمام شده کالای فروش رفته در دوره مالی در پایان دوره مالی با شمارش توزیع و اندازه گیری کالاها و تعیین ارزش آنها به روشهای مختلف که بعداً اشاره خواهد شد محاسبه می شود. موجودی کالا در پایان دوره مالی و همچنین حسابهای خرید و فروش و برگشت از خرید و برگشت از فروش و فروش و هزینه های مستقیم مربوط به عملیات خرید و فروش را در پایان دوره مایل بحسابی بنام حساب عملکرد انتقال می دهند که مانده و نتیجه حساب مذکور عبارت است از سود و زیان ناویژه حاصل از خرید و فروش کالاهاست و برای محاسبه سودو زیان ویژه دوره مالی نتیجه مذکور مانند سایر درآمدها و هزینه ها بحساب خلاصه سود و زیان منتقل می شود. تعیین سود ناویژه در موسسات تجاری بطوریکه در فصول قبل ملاحظه شد در موساتی که کارشان تحصیل درآمد از طریق انجام خدمات ا ست برای محاسبه سود ویژه دوره مالی از رابطه ساده زیر استفاده می شود. هزینه های دوره مالی- درآمد دوره مالی= سود ویژه دوره مالی در تجارتخانه ها، فروشگاهها و سایر موسساتی که بخرید و فروش کالا مبادرت می ورزند رابطه فوق بشرح زیر تغییر می یابد. هزینه های دوره مالی- سود ناویژه دوره مالی= سود ویژه دوره مالی سود ناویژه سود ناویژه فروش در موسسات تجاری عبارتست از تفاضل قیمت تمام شده کالای فروش رفت از فروش خالص قیمتتمامشدهکالایفروشرفتدورهمالی-فروشخالصدرطیدورهمالی=سودناویژهدورهمالی برشگت از فروش – فروش = فروش خالص موجودی کالا در پایان دوره مالی-قیمت تمام شده کالای آماده برای فروش= قیمت تمام شده کالای فروش رفته در دوره مالی در طی دوره مالی در رابطه فوق موجودی کالای در پایان دوره مالی بسهولت از حساب موجودی کالا بدست می آید و قیمت تمام شده کالای آماده برای فروش در طی دوره مالی نیز بترتیب زیر محاسبه می شود. خرید خالص در طی دوره مالی+ موجودی کالا در ابتدای دوره مالی= قیمت تمام شده کالای آماده برای فروش در طی دوره مالی برگشت از خرید- قیمت تمام شده کالای خریداری شده در طی دوره مالی= خرید خالص در طی دوره مالی هزینه حمل کالای خریداری شده+ خرید در طی دوره مالی = قیمت تمام شده کالای خریداری شده در طی دوره مالی بنابراین با استفاده از روابط ساده فوق می توان سود ناویژه یک سال مالی یک موسسه فرضی را بشرح زیر تهیه کرد. درآمد حاصل از فروش فروش 1108800 کسر می شود:برگشت از فروش 14000 1094800 قیمت تمام شده کالای فروش رفته موجودی کالا در ابتدای سال 139200 خرید کالا820000 اضافه می شود هزینه حمل کالا18000 قیمت تمام شده کالای خریداری شده 838000 کسر می شود برگشت از خرید 7500 خرید خالص830500 قیمت تمام شده کالای آماده برای فروش 969700 کسر می شود: موجودی کالا در پایان سال 140900 قیمت تمام شده کالای فروش رفته828800 سود ناویژه266000 1- صورت سود و زیان در موسسات بازرگانی: صورت سود وزیان در موسسات بازرگنی تفاوتهائی با سازمانهای خدماتی دارد که ما گام به گام آنرا مورد بررسی قرار می دهیم. برای مثال بصورت سود و زیان زیر توجه شود. فروشگاه مهر صورت سود و زیان برای سال مالی مختوم به 29/12/1359 فروش خالص 3000000 کسر می شود – قیمت تمام شده کالای فروش رفته 1450000 1550000 سود ناویژه هزینه های عملیاتی: هزینه های فروش60000 هزینه های اداری250000 جمع هزینه های عملیاتی850000 سود ویژه عملیات70000 بطوریکه ملاحظه می شود دو تفاوت اساسی بین صورت سود و زیان در موسسات خدماتی و سازمانهای بازرگانی وجود دارد: الف- قیمت تمام شده کالای فروش رفته در موسسات خدمات وجود ندارد. ب- سود خالص که در موسسات خدمتی در یک قدم محاسبه می شد ولی در سازمانهای بازرگانی در دو قدم بدست میاید (سود ناویژه و سود ویژه). همچنین در صورت فوق هزینه های عملیاتی را برای نظم و تفکیک بدو قسمت فروش و اداری تقسیم کرده اند. بعلاوه محاسبه قیمت تمام شده کالای فروش رفته نیاز به چند قدم بشرح زیر دارد. موجودی کالا در اول دوره مالی450000 اضافه می شود- خرید خالص طی دوره 1490000 قیمت تمام شده کالای آماده بفروش 1940000 کسر می شود- موجودی کالای پایان دوره 490000 قیمت تمام شده کالای فروش رفته 1450000 با توجه به تعاریف فوق حسابهای موقتی نهایی در پایان دوره در سازمانهای تجارتی عبارتند از: حساب خرید- که خریدهای کالای تجارتی را طی دوره (به هزینه تمام شده خرید) در این حساب بدهکار کرده و در پایان دوره مالی رقم کالای فروش نرفته را با یک قلم اصلاحی بحساب کالاا انتقال می دهیم. حساب برگشتی های خرید و تخفیفات- که برای ثبت قیمت تمام شده کالاهایی است که به علل مختلف (مانند عدم انطباق با کاتالگ ویا معیوب بودن) به فروشنده برگشت داده شده (و در مقابل آن تخفیف گرفته می شود) بکار می رود. حساب هزینه های خرید- در این حساب کلیه مخارجی که جهت خرید کالا پرداخته ایم تا کالا به انبار موسسه مان انتقال یابد بدهکار می کنیم. بنابراین خرید خالص طی دوره بصورت زیر محاسبه می شود: خرید کالا طی دوره 1520000 اضافه میشود- هزینه های خرید80000 قیمت تمام شده کالای خریداری شده 1600000 کسر می شود- برگشتی خرید و تخفیفات110000 خرید خالص طی دوره1490000 حساب فروش- که شامل کلیه مبالغ (نقد یا نسیه) حاصل از فروش کالاهای تجارتی است. توجه باین نکته ضروری است که در حسابهای خرید و فروش کالایی که سازمان به تجارت آن اشتغال دارد ثبت می شود نهن کالاهای دیگر یعنی خرید و فروش اثاثه، ملزومات و یا وسایط نقلیه رانمی توان د ر این حسابها بدهکار یا بستانکار کرد. حساب فروش به منزله حساب درآمد بوده و دارای مانده بستانکار است. حساب برگشتی فروش و تخفیفات- که مبالغ کالاهای فروش رقته که به عللی برشگت داده شده اند در این حساب بدهکار می شوند. باید توجه داشت که در موسسات بازرگانی فروش خالص بصورت زیر محاسبه می شود: فروش3100000 کسر می شود- برگشتی فروش و تخفیفات10000 فروش خالص 3000000 حساب تخفیفات نقدی خرید- این تخفیف شامل تخفیفی است که گاهی اوقات بعد از انجام و ثبت معامله (مثلا بدلیل بازپرداخت زودتر از موعد) از طرف فروشنده به خریدار اعطا می شود و ارتباطی به برگشت کالا ندارد. حساب تخفیفات نقدی فروش- این تخفیفق مبلغی است که مدتی بعد از انجام معامله و ثبت فروش بدلیل مشابه تخفیفات نقدی به مشتریان اعطا می شود. تخفیفات نقدی خرید نوعی درآمد و تخفیفات نقدی فروش نوعی هزینه بوده و در صورت سودوزیان پس از محاسبه سود ویژه بصورت زیر عمل می شود: سود ویژه عملیات 700000 اضافه می شود- تخفیفات نقدی خرید50000 کسر می شود- تخفیفات نقدی فروش40000 افزایش خالص 10000 سود ویژه 710000 توجه: در مثال فوق مانده تخفیفات نقدی فروش کمتر از مانده تخفیفات نقدی خرید بود بنابراین بصورت یک قلم افزایش خالص به سود ویژه عملیات افزوده شد حال اگر مانده تخفیفات نقدی فروش- بیشتر باشد تفاوت بصورت یک قلم کاهش خالص از سود ویژه عملیات کاسته خواهد شد. با توجه به حسابهای یاد شده می توان صورت سود و زیان موسسات تجارتی را بصورت زیر تکمیل کرد: فروشگاه مهر صورت سود وزیان برای ارسال مالی مختومه 29/12/59 فروش 3100000 کسر می شود- برگشتی فروش و تخفیفات 10000 فروش خالص 3000000 کسر میشود- قیمت تمامشدهکالای فروش رفته: 450000 خرید طی دوره 1520000 اضافهمیشود- هزینه حمل کالای خریداری شده 80000 قیمت تمام شده کالای خریداری شده 1600000 کسر می شود- برگشتی خرید و تخفیفات 110000 خرید خالص طی دوره 1490000 قیمت تمام شده کالای حاضر به فروش 1940000 کسر می شود- موجود کالا پایان دوره 490000 قیمت تمام شده کالای فروش رفته 1450000 سود ناویژه 1550000 کسر می شود- هزینه های عملیاتی: هزینه های فروش 600000 هزینه های اداری 250000 جمع هزینه های عملیاتی 850000 سود ویژه عملیاتی 700000 اضافه می شود- تخفیفات نقدی خرید 50000 کسر می شود- تخفیفات نقدی فروش 40000 افزایش خالص 10000 سود ویژه 710000 هزینه های فروش- مخارج پرداختی برای فروش کالا و یا تهیه بازار مانند حقوق فروشندگان و هزینه سفر آنها مخارج بسته بندی، حق العمل، هزینه حمل کالای فروخته شده وامثال آن در بدهکار این حساب می شود. هزینه های اداری- مخارجی است که برای اداره امور موسسه مصرف می شود. دراین سرفصل هزینه هائی طبقه بندی می شوند که نتوان آنها را بعنوان هزینه های تهیه وتولید، ساخت کالا، یا هزینه های فروش قلمداد کرد. مانند، حقوق کارکنان اداری، هزینه ملزمات اداری و غیره. باید توجه داشت که در سازمانهای بازرگانی به مخارجی که فایده منحصرا مربوط بیک دوره مالی باشد هزینه های جاری و به هزینه هایی که سود آنها به بیش از یک دوره مالی برسد هزینه های سرمایه ای گویند. همچنین کلیه هزینه هایی که پرداخت آنها مستمر و دائمی باشد هزینه های متغیر وبه هزینه های متغیر و به هزینه هایی که پرداخت آنها مرتبا تکرار نشود هزینه های غیرمستمر گویند. 2- حساب عملکرد: حساب عملکرد بمنظور تعیین سود ناویژه حاصل از عملیات در یک دوره عملکرد تنظیم می شود. بمنظور تعیین سود ناویژه باید مانده حسابهای زیر را به حساب عملکرد منتقل و حسابهای مذکور بسته شود: سمت بدهکار عملکرد: موجودی کالا درآغاز دوره جمع خریدها (حساب خرید که خود دارای مانده بدهکار است بستانکار شده و بسته می شود). جمع برگشتی از فروش (حساب برگشتی فروش که مانده بدهکار دارد بستانکار و بسته می شود). هزینه های تولیدی: هزینه ی دستمزد و سایر هزینه هایی که برای آماده ساختن کالا جهت فروش خرج شده. (هزینه های مذکور که مانده بدهکار دارند بستانکار شده و بسته می شود) سمت بستانکار حساب عملکرد: جمع فروش (حساب فروش که مانده بستانکار دارد بدهکار شده و بسته می شود) جمع برگشتی از خرید (حساب برگشتی از خرید و تخفیفات که مانده بستانکار دارد بدهکار شده و بسته می شود) موجودی کالا درپایان دوره. برای انتقال مانده حسابهای مذکور به حساب عملکرد باید حسابهایی را که دارای مانده بدهکار هستند بستانکار نمود. (تا بدین ترتیب مانده حساب صفر شود) و حساب عملکرد را بدهکار کرد و حسابهائی را که دارای مانده بستانکار هستند بمنظور بستن حسابها بدهکار نمود. حساب عملکرد را بستانکار کرد. مثال: حساب عملکرد برای ارسال منتهی به 29 اسفند... بحساب موجودی اول دوره 500000 از حساب فروش 250000 بحساب خرید 1200000 از حساب موجودی آخر دوره 290000 بحساب برگشتی فروش 40000 از حساب برگشتی خرید 60000 بحساب هزینه حمل خرید 30000 بحساب سود ناویژه نقل به سود و زیان 780000 2850000 2850000 موجودی کالا در پایان دوره ی عملکرد در موقع استخراج تراز آزمایش بطور جداگانه در دفاتر منعکس نیست بلکه جزئی از جمع کل ارزش کالا (موجودی اولیه به اضافه خریدهای ظرف دوره) می باشد که بحساب عملکرد بدهکار شده است. چون مبلغی که بابت فروش کالا بحساب عملکرد بستانکار می شود فقط مربوط به کالای فروخته شده می باشد بنابراین بقیه کالا که همان کالای فروخته نشده است نیز باید بحساب عملکرد بستانکار گردد تا تفاوت واقعی بین خرید و فروش مشخص گردد. منظور نمودن موجودی کالا در پایان دوره بحساب عملکرد بدین منظور است که بهای کالای فروخته نشده از این حساب حذف شود تا فقط برای کالا فروخته شده درآن باقی بماند و مانده این حساب سود یا زیان ناویژه را نشان می دهد. اکنون که لزوم بستنکار کردن ارزش موجودی کالا در پایان دوره در حساب عملکرد مسلم شد باید دانست که طرف بدهکار این قلم در حساب موجودی کالا ثبت و بدین ترتیب حساب موجودی کالا که قبلاً در نتیجه انتقال موجودی کالای اول دوره بحساب عملکرد بست شده بود مجدداً باز می شود و مانده جدید آن موجودی ابتدای دوره عمل بعد را تشکیل می دهد. بهای موجودی کالا در پایان دوره باید بوسیله شمارش موجودی تعیین و محاسبه گردد همانطور که قبلاً بیان شد هدف از تهیه حساب عملکرد تعیین سود ناویژه منتج از معاملات بازرگانی یک دوره می باشد. سود یا زیان ناویژه عبارت از مابه التفاوت فروش و قیمت تمام شده کالای فروش رفته می باشد. بنابراین چناانچه حساب عملکرد دارای مانده بستانکار باشد یعنی سمت بستانکار آن بر سمت بدهکارش فزونی داشته باشد نماینده سود ناویژه و برعکس نماینده زیان ناویژه خواهد بود. قیمت تمام شده ی کالای فروش رفت نه تنها قیمت خرید کالا بوده بلکه شامل کلیه هزینه های است که صرف تغییر شکل، تغییر شرایط و تغییر محل کالا بمنظور آماده کردنآن جهت فروش می باشد. ماندهحساب عملکرد (بصورت سود و یا زیان ناویژه) بترتیب زیر بحساب سود و زیان نقل می شود: الف- در صورت داشتن سود ناویژه بدهکار- عملکرد××× 152400055499000بستانکار- سود و زیان××× ب- در صورت داشتن زیان ناویژه: بدهکار- سود و زیان ××× 152400057150000بستانکار- عملکرد ××× 3. حساب سود و زیان: در خلال دوره مالی هزینه های به منظور اداره امو رموسه خرج شده و نیز در آمدهای متفرقه نیز کسب گردیده است که بایستی بمنظور تعیین سود وزیان نقل گردیده و از سود ناویژه کسر و یا به آن اضافه شود جهت انتقال مانده حسابهای هزینه که بدهکار است باید حسابهای هزینه رابستانکار و حساب سود و زیان را بدهکار و همچنین برای انتقال و نقل حسابهای درآمد متفرقه مانده بستانکار هستند باید حساب درآمد را بدهکار و حساب سود و زیان را بستانکار کرد. بدین ترتیب با انتقال مانده حسابهای هزینه و درآمد به حساب سود وزیان مانده حسابهای مزبور صفر می شود. مانده حساب سود و زیان نشان دهنده سود و زیان ویژه بنگاه در یک دوره مالی می باشد. چنانچه جمع سود ناویژه و درآمدهای متفرقه بیش از جمع هزینه ها باشد یا بعبارت دیگر جمع طرف بستانکار حساب سود و زیان بیش از طرف بدهکار آن باشد (یعنی مانده حساب بستانکار است) بنگاه دارای سود ویژه می باشد. مانده حساب سودو زیان بترتیب زیر بحساب سرمایه صاحب موسسه منتقل می شود: الف- در صورت داشتن سود ویژه: بدهکار- سودو زیان ××× 114300056896000بستانکار- سرمایه ××× ب- در صورت داشتن زیان ویژه: بدهکار- سرمایه ××× بستانکار- سودو زیان ××× 121920013335000حساب سود و زیان برای سال منتهی به 29 اسفند... 011430000 بحساب اجاره محل 200000 از حساب سود ناویژه نقل از عملکرد 780000 بحساب هزینه سوخت 10000از حساب تخفیفات خرید 20000 بحساب هزینه ملزومات 40000 بحساب هزینه حقوق 60000 بحساب آب و برق و تلفن 50000 بحساب سود ویژه 430000 -2857512382500800000800000 موسسه بازرگانی صورت حساب عملکرد سودو زیان برای سال مختوم به 29/12/1359 (واحد به ریال) در آمد حاصل از فروش فروش ××××× کسر می شود: برگشتی های فروش و تخفیفات ××××× فروش خالص ××××× قیمت تمام شده کالای فروش رفته: موجودی کالا در اول دوره مالی ××××× خرید کالا ××××× اضافه می شود: هزینه حمل کالای خریداری شده ×××× قیمت تمام شده کالای خریداری شده ××××× کسر می شود: برگشتی های خرید و تخلفات ×××× خرید خالص ××××× قیمت تمام شده کالای آماده برای فروش ×××××× کسر می شود: موجودی کالای پایان دوره ××××× قیمت تمام شده کالای فروش رفته ××××× (1) سود ناویژه ×××××× کسر میشود: هزینه های عملیات: هزینه های فروش: هزینه اجاره فروشگاه ×××× هزینه حق العمل فروش ×××× هزینه مطالبات مشکوک الوصول ××× هزینه آگاهی ××× هزینه استهلاک اثاثه فروشگاه ××× هزینه ملزومات فروشگاه ×××× هزینه های متفرقه فروش ×××× جمع هزینههای فروش ×××× هزینه های عمومی و اداری: هزینه حقوق کارمندان اداری ×××× هزینه بیمه عمومی ××× هزینه ملزومات اداری ××× هزینه استهلاک اثاثه اداری ×××× هزینه استهلاک ساختمان اداری ×××× هزینه های متفرقه عمومی ×××× جمع هزینه های عمومی یا اداری ×××× جمه هزینه های عملیات ×××× (2) سود ویژه عملیات ×××× در آمدهای فرعی: تخفیفات نقدی خرید ×××× درآمد بهره ×××× بهره سود ثابت ×××× درآمد حاصل از سود سهام سایر شرکتها ×××× درآمد مستغلات ×××× جمع درآمدهای فرعی ×××× هزینه های فرعی: تخفیفات نقدی فروش ×××× هزینه بهره ×××× سایر هزینه های فرعی ××××× جمع هزینه های فرعی ×××× افزایش یا کاهش خالص ××××× (3) سود ویژه موسسه در سال 1359 ×××××× همانطوریکه ملاحظه میشود، این صورت از سه قسمت کلی تشکیل گردیده است: پیدا کردن سود ناویژه: مابه التفاوت قیمت تمام شده کالای فروش رفته از فروش خالص بدون در نظر گرفتن هزینه های دیگر سود ناویژه را بدست میدهد: قیمت تمام شده کالای فروش رفته- فروش خالص= سود ناویژه سود ویژه عملیات: در قسمت دوم صورت عملکرد سودو زیان هزینه های عملیات موسسه در طی دو قسمت جداگانه فروش و اداری نوشته شده و پس از کسر جمع این دو از سود ناویژه سود ویژه عملیات اصلی موسسه بدست می آید. هزینه های عملیات- سود ناویژه= وسد ویژه عملیات سود ویژه موسسه: قسمت سوم صورت عملکرد سودوزیان اختصاص به درآمدها و هزینه های فرعی موسسه دارد، ابتدا در آمدهای فرعی و سپس هزینه های فرعی در این صوت نوشته می شود و مابه التفاوت جمع آن دو موجب افزایش یا کاهش سود ویژه عملیات موسسه می گردد. (جمع هزینه های فرعی–جمع درآمدهای فرعی)سودویژه عملیات= سودویژه موسسه توضیحات و تعاریف لازم: هزینه های عملیات: بهای اشیا و خدماتی است که برای اداره امور موسه و تحصیل درآمدبکار رفته و به صورت رسیده است و از دوقسمت هزینه های فروش و هزینه های اداری یا عمومی تشکیل می گردد. هزینه های فروش: مخارجی است که مربوط به فروش کالا می باشد و مقدار بعضی از اقلام این نوع هزینه رابطه مستقیم با حجم فروش دارد، مانند هزینه حق العمل فروش، هزینه اجاره فروشگاه، هزینهاستهلاک اثاثه فروشگاه، هزینه ملزومات فروشگاه و غیره. هزینه های اداری وعمومی: مخارجی است که بطور کلی مصرف امور اداری و عمومی موسسه می گرددو نمی توان آنهارا جزء هزینه های فروش قلمداد نمود. مانند هزینه ملزومات اداری، هزینه بیمه عمومی، هزینه حقوق کارکنان ادرای، هزینه اجاره اداری، هزینه های متفرقه عمومی و غیره. درآمدها و هزینه های فرعی: درآمدهای حاصل از فعالیت های غیراصلی و اتفاقی موسسه است و هزینه های فرعی مخارجی است که برای هدف اصلی و فعالیتهای عادی موسسه به مصرف نرسیده است. مانند درآمد بهره، درآمد مستغلات، هزینه بهره،و غیره. ترازنامه طبقه بندی شده این صورت که وضع مالی موسسه را در یک تاریخ معین نشان می دهد، بدو شکل تهیه می شود شکل شماره 1 گزارشی و شکل شماره 2 فرم حساب. موسسه بازرگانی ترازنامه 29/12/1359 واحد بریال دارائی دارئی جاری: صندوق ×××× بانک ×××× اسناد دریافتنی ×××× حساب بدهکاران ×××× کسر می شود: ذخیره مطالبات مشکوک الوصول ××× ×××× کالا ××× پیش پرداخت ها ×××× ملزومات ×××× جمع دارائی های جاری ×××× دارائی ثابت: اثاثه ×××× کسر می شود: ذخیره استهلاک ×××× ×××× وسائط نقلیه ×××× کسر می شود: ذخیره استهلاک ×××× ×××× ساختمان ×××× کسر می شود: ذخیره استهلاک ×××× ×××× زمین ×××× جمع دارائی های ثابت ×××× دارائی غیر مشهود: سرقفلی ××× امتیازات ×××× حق اختراع ×××× علائم تجارتی ××× جمع دارائیهای غیر مشهود ××××× جمع دارائی ها ×××× بدهی بدهی جاری: اسناد پرداختنی ×××× حساب بستانکاران ×××× هزینه های پرداخت نشده ×××× پیش دریافتها ×××× جمع بدهی جاری ××××× بدهی ثابت (طویل المدت): وام رهنی ×××× اسنادپرداختنی بلند مدت ×××× جمع بدهی ثابت ××××× جمع بدهی ها ×××× سرمایه سرمایه در اول دوره ×××× سرمایه گذاری مجدد ×××× جمع سرمایه گذاری ×××× سود ویژه ×××× کسرمیشود: برداشت ×××× افزایش یا کاهش در سرمایه ×××× سرمایه در آخر دوره ××××× جمع بدهی و سرمایه ××××× امروزه در بیشتر موسسات صورت حساب سرمایه جداگانه تهیه می گردد ذیلاً طرز صورتحساب سرمایه ملاحظه می گردد: موسسه بازرگانی... صورتحاسب سرمایه برای سال 1359 واحد بریال سرمایه در اول دوره ×××× سرمایه گذاری مجدد ××× جمع سرمایه گذاری ×××× سود ویزه ××× کسر میشود: برداشت ××× افزایش یا کاهش سرمایه ××× سرمایه درآخر دوره ×××× در موسساتی که صورتحساب سرمایه جدا از ترازنامه تهیه می گردد در ترازنامه پس از بدهی ها فقط سرمایه در آخر دوره نوشته می شود. ب- ترازنامه بشکل فرم حساب (شماره 2): موسسه بازرگانی... ترازنامه 29/12/1359 دارائی بدهی و سرمایه (واحدبریال) دارائی جاری: بدهی: صندوق ×××× بدهی جاری: بانک ×××× اسناد پرداختنی (کوتاه مدت) ×××× اسناد دریافتنی ×××× حساب بدهکاران ×××× حساب بستانکاران ×××× کسر می شود هزینه های پرداختنی ×××× برآورد مطالبات مشکوک الوصول ×××× پیش دریافتها ×××× ارزش خالص مانده ×××× جمع بدهی های جاری ×××× بدهکاران موجودی کالا ×××× بدهی ثابت (طویل المدت): پیش پرداختهای ×××× هزینه ملزومات ×××× جمع دارائی های جاری ×××× وام رهنی ×××× دارای ثابت: اسناد پرداختنی ×××× اثاثه ×××× بلندمدت ــــ کسر می شود جمع بدهی ثابت ×××× ذخیره استهلاک اثاثه ـــــ ×××× ـــــ وسائط نقلیه ×××× جمع بدهی ها ×××× کسر می شود سرمایه ذخیره استهلاک سرمایه در اول دوره ×××× وسیله نقلیه ×××× سرمایه گذاری مجدد ×××× ساختمان ×××× جمع سرمایه گذاری ×××× کسر می شود ذخیره ×××× سود ویژه ×××× استهلاک زمین ×××× جمع دارائی ثابت ×××× کسر می شود برداشت×××× دارائی غیر مشهود: افزایش یاکاهش در سرمایه ×××× سرقفلی ×××× سرمایه درآخر دوره ×××× امتیازات ×××× علائم تجارتی ×××× جمع دارائی های غیرمشهود ×××× جمع داراییها ×××× جمع بدهی و سرمایه ×××× مثال: ترازنامه یا بیلان ترازنامه یا بیلان عبارت از صورتحسابی است که وضع مالی یک موسسه را در تاریخ معین نشان می دهد. شکل ترازنامه: الف- عنوان: سطر اول- نام موسسیکه ترازنامه، وضع مالی آنرا نشان می دهد. سطر دوم- نام صوتحساب یعنی ترازنامه سطر سوم- تاریخ روزیکه بیلان تنظیم می شود. ب- متن ترازنامه از قسمتهای زیر تشکیل می وشد: (1) دارائیها (2) بدهیها (3) سرمایه اصلاح حسابها در پایان دوره مالی اهم حسابهایی که باید در پایان دوره اصلاح گردد عبارتند از: هزینه هیای ثبت نشده درآمدهای ثبت نشده پیش پرداختهای هزینه پیش دریافتهای درآمد موجودی کالا در پایان دوره چون دفتر کل وتراز آزمایشی نسبت به مانده حسابهای فوق ناصحیح است باید در پایان دوره محاسباتی انجام داد و اقلام صحیح را در دفتر روزنامه ثبت و سپس در دفتر کل و تراز آزمایشی تاثیر داد، تا مانده حسابها مطابق با واقعیت باشد. به این اقلام که د ر پایان دوره مالی محاسبه می شوند تا دفاتر و صورتحسابها مطابق با واقعیت گردد اصلاحات پایان دوره، اسنادی که بر مبنای آنها صادر می شود را اسناد اصلاحی و کل مراحل مذکور را اصلاح حساب می گویند. هزینه های ثبت نشده مثال در مورد هزنیه ای که در پایان دوره مالی هنوز در دفاتر ثبت نشده است: موسسه ای حقوق کارگران خودرا هر دو هفته یکبار روز پنجشنبه پرداخت می کند و پایان سال مصادف با روز پرداخت حقوق نمی باشد (پایان سال روز سه شنبه بوده است) و 5 روز کارگران تا پایان سال از صاحب موسسه طلبکار می باشند که باید در دهم فروردین ماه سال بعد جمعاً حقوق دو هفته را یکجا پرداخت کند. بدهی بابت حقوق 5 روز آخر سال به مبلغ 45.000ریال بشح زیر در دفتر روزنامه ثبت می شود. 28/12/66هزینه حقوق45.000 حقوق پرداختنی45.000 بابت منظور نمودن حقوق 5 روز آخر سال که هنوز پرداخت نشده است درآمدهای ثبت نشده: اگ ربرای موسسه ای درآمد حاصل وصول نشده باشد باید در حساب درآمد قلمداد کرد. مثال: یک موسسه حقوق قراردادی به مبلغ 100.000ریال با موکل خود برای انجام وکالت وی می بندد که 30% از مبلغ فوق موقع تنظیم قرار داد و مابقی پس از اتمام کار قابل وصول می باشد، حسابدار موسسه باید در چنین وضعیتی در دفتر روزنامه خود چنین ثبتی را انجام بدهد. صندوق30.000 درآمد30.000 دریافت ازآقای .... بابت 30% از حق الوکاله طبق قرار داد شماره .... موسسه فوق در پایان اسفند ماه کا ردعاوی را به نفع موکل به اتمام می رساند با اینکه وکیل مابقی قرار داد را وصول نکرده ولی می بایست کل مبلغ را به حساب درآمد منظور کرد. بدهکاران70.000 درآمد70.000 بابت منظور نمودن مابقی قرارداد شماره .... قابل وصول از آقای ..... خدماتی که مابقی قرار داد (70.000ریال) را وصول کرد ثبت زیر را انجام می دهیم. صندوق70.000 بدهکاران70.000 بابت وصول مابقی قرارداد شماره..... پیش پرداخت های هزینه: در بسیاری از موسسات تجاری اتفاق می افتد که بابت حق بیمه و مال الاجاره مبالغی قبلاً به شرکت بیمه و یا موجر پرداخت می شود. مثلاً حق بیمه یکساله ساختمان موسسه را در قبال آتش سوزی و یا مال الاجاره ششماهه محلی را در موقع تنظیم اجاره قبلا پرداخت می کنند. این گونه مبالغ در موقع پرداخت به حساب دارائی موسسه منظور و عنوان پیش پرداخت حق بیمه و یا پیش پرداخت مال الاجاره به آن داده می شود. علت اینکه در موقع پرداخت این مبالغ را به حساب دارائی محسوب می دارند این است که در آنزمان فایده این پرداختها از بین نرفته و به عبارت دیگر اینگونه حقوق و اقلامی از دارائی هستندکه فایده آنها در آینده عاید موسسه می شود. درحسابدار تا زمانی که فایده شیء یا حقی از بین نرود آنرا به حساب هزینه منظور نمی کنند و جزو حسابهای دارائی بشمار می آورند. مثال: موسسه ای در اول خرداد ماه 1366 محلی را به مدت یکسال اجاره کرده و کل اجاره را به مبلغ 480.000ریال در همان تاریخ به موجر پرداخت می کند. حسابدار موسسه ثبت زیر را در دفتر روزنامه منعکس می نماید: 1/3/66پیش پرداخت مال الاجاره480.000 صندوق480.000 پرداخت مالاجاره یکساله طبق قرارداد شماره ..... حسابدار موسسه می بایست هر ماه مبلغ 40.000ریال را از حساب پیش پرداخت مالاجاره خارج و به حساب هزینه مال الاجاره منتقل نماید. 31/3/66هزینه مال الاجاره 40.000 پیش پرداخت مالاجاره 40.000 بابت منظور نمودن هزینه مالاجاره در خرداد ماه سال 1366 ویا اینکه در پایان اسفند مااه معادل 9 ماه از پیش پرداخت مالاجاره را به حساب هزینه مالاجاره منتقل نماید. 28/12/66هزینه مالاجاره 360.000 پیش پرداخت مالاجاره360.000 بابت منظور نمودن مالاجاره 9ماهه از اول خرداد الی پایان اسفندماه66 پیش دریافتهای درآمد: موسسهای امکان دارد در یکدوره مای مبالغی دریافت نماید ولی انجام آنچه در مقابل دریافت وجه تعهد شده به دوره مالی بعد موکول شود. مثال: موسسه تبلغیاتی مبلغ 60.000ریال از مشرق در قبال چاپ 3 نوبت تبلیغ در مجلات منتشره خود دریافت می کند ولی تا آخر دوره مالی بیشتر از 2 نوبت چاپ نمی کند و چاپ سوم آن به سال بعد موکول می شود. حسابدار موسسه می بایست ثبت اصلاحی بشرح زیر در پایان دوره مایل دردفتر روزنامه منعکس نماید: 28/12/66درآمد20.000 پیش دریافت درآمد20.000 بابت برگشت از درآمد منظور شده در تاریخ .... به علت عدم چاپ نوبت سوم موجودی کالا د رپایان دوره مالی: چون موجودی کالا در اول دوره و خرید کالا در طی دوره به قیمت خرید (تمام شده) ثبت شده ولی فروش کالا به قیمت فروش در دست است. تعیین موجودی کالای آخر سال از راه کم کردن رقم فروش از موجودی اول سال وخریدها امکان پذیر نخواهد بئد. بنابراین یکی از بهترین روش برای بدست آوردن موجودی کالا در پایان دوره مالی شمارش (انبارگردانی) می باشد. ثبت در دفتر روزنامه: برای ثبت موجودی کالا در پیان دوره در دفتر روزنامه حساب موجودی کالا را بدهکارو حساب دیگری به نام حساب خلاصه سودو زیان (حساب عملکرد سود و زیان) را بستانکار می کنیم. مثال: موجودی کالا در اول دوره موسسه تجارتی سهند مبلغ 240.000ریال و موجودی کالا در پایان دوره مبلغ 180.000ریال را نشان می دهد. در پایان اسفند ماه اصلاح حساب موجودی کالا بشرح زیر خواهدبود: 28/12/66حساب خلاصه سود و زیان240.000 حساب خلاصه سود و زیان240.000 بابت بستن حساب موجودی کالا در اول دوره به حساب خلاصه سود و زیان 28/12/66موجودی کالا180.000 حساب خلاصه سود و زیان180.000 بابت ثبت موجودی کالا در پایان دوره مالی مساله: با توجه به مساله مربوط بله تراز آزمایشی عکاسخانه حمیدی اصلاحات زیررا انجام دهید، فرض میشود اطلاعات مربوط به اصلاح حسابهای عکاسخانه در پایان آذرماه 1338 بشرح زیر در دست می باشد: الف- در 30 آذرماه موجودی ملزومات در عکاسخانه معادل 2.500ریال می باشد. ب- حق بیمه پرداختنی برای مدت یکسال بوده است که در پایان آذرماه معادل مبلغ 250ریال از آن منقضی شده است. پ- در پایان آذماه آقای حمیدی معادل مبلغ 2.400ریال بابت حقوق یکی از کارگران عکاسخانه به وی بدهکار می باشد که این مبلغ هنوز در دفاتر ثبت نشده است. مطلوبیت: انجام عملیات مربوط به اصلاح حسابها در دفتر روزنامه عمومی. نقل اعداد مربوط به عملیات اصلاحی در دفتر کل. تراز آزمایشی اصلاح شده به تاریخ 30 آذرماه 1338. دفتر روزنامه عمومی عکاسخانه حمیدی ردیف تاریخ شرح ردیف دفترکل بدهکار بستانکار 1 الف هزینه ملزومات 4.500 ملزومات 4.500 ملزومات مصرفی عکاسخانه حمیدی در سال 1338 2 ب هزینه بیمه 250 پیش پرداخت بیمه 250 از پیش پرداخت بیمه 250ریال هزینه بیمه می باشد 3 پ هزینه حقوق 2.200 حقوق پرداختنی 2.200 حقوق یکی از کارگران هنوز پرداخت نشده جمع 6.950 6.950 ملزومات هزینه ملزومات پیشپرداخت بیمه هزینه بیمه م7.000 4.500 4.500 م6.000 250 250 م2.500 م4500 م5/750 م250 حقوق پرداختنی هزینه حقوق 2.200 م 18.300 2.200 م م 20.500 عکساخانه حمیدی ترازنامه آزمایشی 30/9/1338 ردیف نام حساب مانده بدهکار مانده بستانکار 1 صندوق 283.600 2 وسایل عکاسی 650.000 3 اثاثه اداری 168.000 4 ملزومات 2.500 5 پیش پرداخت بیمه 5.750 6 اسناد پرداختنی 300.000 7 حقوق پرداختنی 2.200 8 سرمایه 800.000 9 برداشت 28.000 10 درآمد 79.100 11 هزینه حقوق 20.500 12 هزینه اجاره 9.000 13 هزینه آب و برق 4.800 14 هزینه متفرقه 4.400 15 هزینه ملزومات 4.500 16 هزینه بیمه 250 جمع 1.181.300 1.181.300 کاربرگ در پایان هر دوره مالی حسابها محتاج اصلاحاتی هستند تا صوتحسابهای تنظیم شده روی آنها وضع مالی موسسه را صحیح نشان دهد. به عبارت دیگر اگ رصحت و دقت حسابها مورد نظر باشد. باید د رپایان دوره مالی حسابها را اصلاح کرد یعنی اثر فعل و انفعالات را هم به صورت معامله واقع نشده ان در دفاتر و حسابها منعکس گردد. وا زآنجا که ممکن است اشتباهاتی رخ دهد و منجر به قلم خوردگی رفاتر قانونی موسسه (دفتر روزنامه و دفتر کل) گردد، لذا به منظور تقلیل اشتباهات احتمالی و همچنین برای سهولت انجام کار بهتر است در پایان دوره مالی قبل از اینکه اصلاحات مذکور را در دفاتر ثبت کنیم از کاربرگ استفاده نماییم. تعریف کاربرگ کاربرگ صورتی است دارای ستونهای متعدد که در ستون اول آن تراز آزمایشی موسسه با ذکر عناوین حساب اختصاص دارد و سپس اطلاعات لازم به منظور تکمیل حسابها در آن درج می شود کاربرگ را معمولاض از 8 ستون الی 16 ستون تنظیم می کنند.تعداد ستونهای آن بستگی به احتیاج موسسه دارد. ولی اصولاً حسابداران از کاربرگ ده ستونی استفاده می کنند. منظور از تهیه و تنظیم کاربرگ در ضمن سال مالی تهیه صورتحسابها را ممکن می سازد. بدون اینکه احتیاجی به ثبت اقلام اصلاحی در دفاتر باشد. کاربرگ برای جلوگیری از ارتکاب اشتباه در ثبت اقلام اصلاحی هم مورد استفاده قرار میگیردزیرا در تنظیم آن از صحت اقلام اصلاحی قبل از ثبت آنها در دفاتر اطمینان حاصل می شود. کاربرگ وسیله تجزیه حسابها است. درکاربرگ حسابهای دفتر کل و اقلام اصلاحی تجزیه و هر یک از اقلام در ستون مخصوص یک صورتحساب درج می شود. به عبارت دیگر کلیه اقلام لازم برای تهیه صورتحساب ترازنامه و سود وزیان رد ستون مخصوص طبقه بندی می شود و ارقام لازم برای تهیه هر صورتحساب مشخص می گردد. مثال: مطلوبست تهیه کاربرگ ده ستونی عکاسخانه حمیدی برای یکماه آذر 1338 و تعیین سود و زیان عکاسخانه در ماه مذکور عکاسخانه حمیدی کاربرگ برای آذرماه 1338 نام حساب شماره تراز آزمایشی اصلاحات ترازآزمایشی اصلاح شده صورت سود و زیان ترازنامه حساب بدهکار بستانکار بدهکار بستانکار بدهکار بستانکار بدهکار بستانکار بدهکار بستانکار صندوق 282.600 282.600 282.600 وسایل عکاسی 650.000 650.000 650.000 اثاثه اداری 168.000 168.000 168.000 ملزومات 7.000 4.500 2.50 2.500 پیش پرداخت بیمه 6.000 250 5.750 5.750 اسناد پرداختنی 300.000 300.000 300.000 حقوق پرداختنی 2.200 2.200 2.200 سرمایه 800.000 800.000 800.000 برداشت 28.000 28.000 28.000 درآمد 79.100 79.100 79.100 هزینه حقوق 18.300 2.200 20.500 20.500 هزینه اجاره 9.000 9.000 9.000 هزینه آب وبرق 48.000 48.000 48.000 هزینه متفرقه 4.400 4.400 4.400 هزینه ملزومات 4.500 4.500 4.500 هزینه بیمه 250 250 250 جمع 1.179.100 1.179.100 6.950 6.950 1.181.300 1.181.300 43و450و 35وو650 79و100 1و137و850 650و35و200و102و1 100و79 100و79 850و137و1 1.137.850 صورت سود و زیان و ترازنامه یکی از گزارشهای حسابدرای که د رآمد و هزینه های بکدوره مالی را تلخسص می کند صورت حساب سود و زیان نامیده می شود. اقلام مندرج در صورت حساب سود و زیان در بخشهای زیر را ارائه می شود: قیمت تمام شده سود ناویژه: مابه التفاوت درآمد فروش خالص و بهاء تمام شده کالای فروش رفته، سود ناویژه نامیده می شود. هزینه ها: هزینه ها به دو قسمت تقسیم می شودند: هزینه های عملیاتی هزینه های غیرعملیاتی (فرعی) هزینه های عملیاتی یا هزینه های جاری عبارتست از هزینه اشیا و خدمات یکه درطی دوره مالی برای اداره امور موسسه و تحصیل سود به کار رفته است. هزینه های عملیات خود نیز شامل دو قسمت بشرح زیر تقسیم میشود: الف- هزینه های فروش: هزینه های فروش معمولاً هزینه های را گویند که مستقیماً مربوط به فروش کالا می باشد. مهمترین انواع هزینه های فروش عبارتست از هزینه حقوق و حق العمل فروشندگان- هزینه آگهی- هزینه ملزومات فروشگاه-


سایت ما حاوی حجم عظیمی از مقالات دانشگاهی است . فقط بخشی از آن در این صفحه درج شده شما می توانید از گزینه جستجو متن های دیگری از این موضوع را ببینید 

کلمه کلیدی را وارد کنید :


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Related Posts

دسته‌بندی نشده

2 (2487)

فصل اول: مقدمه‌ای بر عملیات حرارتی سطحی 1/1. عملیات حرارتی نفوذی یا عملیات حرارتی – شیمیایی کربن‌دهی نیتروژن‌دهی کربن و نیتروژن‌دهی همزمان بودهی روش‌های نفوذی دیگر 1/2. عملیات حرارتی انتخابی یا موضعی 1/3. روش‌های نوین Read more…

دسته‌بندی نشده

2 (2487)

فصل اول: مقدمه‌ای بر عملیات حرارتی سطحی 1/1. عملیات حرارتی نفوذی یا عملیات حرارتی – شیمیایی کربن‌دهی نیتروژن‌دهی کربن و نیتروژن‌دهی همزمان بودهی روش‌های نفوذی دیگر 1/2. عملیات حرارتی انتخابی یا موضعی 1/3. روش‌های نوین Read more…

دسته‌بندی نشده

2 (2485)

کارخانه کشت و صنعت شمال (( هیدروژناسیون روغن نباتی )) استاد مربوطه : جناب آقای مومنی محقق : هادی جمالی – محمدرضا شیرزاد فرد >> پائیز 83 << مقدمه : روغنها و چربیها از زمانهای Read more…

background