چکیده

اسکان غیررسمی، از پیامدهای نامطلوب شهرنشینی در جهان معاصر است که به ویژه در نتیجه صنعتی شدن شتابان و نابرابری‌هاى منطقه‌ای شکل گرفته و شهرها و خصوصاً کلا نشهرهاى کشور را با مسائل عدیده‌ای مواجه ساخته است. طبق آمار ارائه شده در برنامه اسکان بشری سازمان ملل (2003) از هر سه نفر در جهان یک نفر در خلال 30 سال آینده، زندگی خود را در مناطق حاشیه شهرها و سکونت گاه‌های غیرقانونی طی می‌کند. این تحقیق به بررسی علل شکل‌گیری سکونتگاه‌های غیررسمی در منطقه 19 شهر تهران می‌پردازد.آمارهای پایه‌ای داده‌ها مربوط به سال 1390 و پیمایش میدانی می‌باشد و جهت مطالعه و بررسی بهتر بین خانوارهای نمونه اجراء گردید. اعتبار آزمون با کمک فرمول آلفای کرونباخ 62/0: ? بدست آمد. روش تحقیق توصیفى- تحلیلى است. جامعه آماری تحقیق کل خانوارهای موجود در محلات هدف بوده است که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای 107 نفر انتخاب و پرسشنامه‌ها بین آنها توزیع گردید. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم افزار SPSS استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که یکی از راهکارهای مهم و اصلی جهت ساماندهی و حل بسیاری از مشکلات خانوارهای اسکان یافته، توانمندسازی ساکنان و احیای بافت کالبدی و ارتقاء فعالیت‌های اقتصادی، اشتغال‌زایی، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و افزایش درآمد است. راهکار دیگری که می‌بایست مورد توجه مسئولین قرار گیرد بهسازی مساکن قابل تخریب است که به علت عدم امکان تملک توسط ساکنین در آنها نیاز به بررسی و اتخاذ روشی جهت بهبود اسکان در سکونتگاه‌های دارای مساکن درحال تخریب است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

واژگان کلیدی: شهرنشینی؛ اسکان غیر رسمی؛ توانمند سازی،منطقه 19 شهر تهران.

پیشگفتار
در ایران، از ابتدای سده اخیر، در پی رشد روابط و مناسبات سرمایه‌داری، موجبات تشدید فاصله شهر و روستا و درنتیجه مهاجرت بخشی از روستائیان به شهرها، تشکیل و گسترش فضاهای اسکان غیررسمی فراهم آمد. در بین شهرهای ایران، تهران جایگاه ویژه‌ای دارد؛ شکل‌گیری اسکان غیررسمی در بافت داخلی و بلافصل شهر تهران دارای سابقه‌ای طولانی است. اما اسکان غیررسمی به عنوان پدیده‌ی گسترده و فراگیر کلان‌شهری در حواشی و پیرامون شهر تهران مربوط به تحولات سیاسی و اجتماعی- اقتصادی کشور در دهه‌های 1340 و بعد از آن است؛ در مقطع پیروزی انقلاب اسلامی نیز به دلیل عدم ثبات سیاسی و امنیتی کشور، برخی افراد به تصرف بعضی از زمین‌های واقع در محدوده داخلی و حواشی شهرها که فاقد مالکیت مشخص بوده یا مالکین آنها از کشور گریخته و غایب بوده‌اند و یا بر مشروعیت مالکیت آنها خدشه وارد بوده پرداختند و به ایجاد یک شبه مساکن آلونکی در آنها اقدام نمودند که در پی آن بر گستره اسکان اجتماعات غیررسمی کشور و از جمله شهر تهران افزوده شده است. علاوه بر روند مذکور در سه دهه اخیر نیز به جهت افزایش بهای خدمات و هزینه زندگی در کلان شهر تهران بخشی از جمعیت اقشار پائین ساکن در آن نیز به سمت حواشی و حومه‌های آن روی آوردند که بر گستره اسکان غیررسمی در سکونتگاه‌های اقماری کلان‌شهر تهران افزوده است. این امر موجب مرحله‌ای جدید در شکل‌گیری اسکان غیررسمی در منطقه کلان‌شهری تهران شده است.
بنابراین اگرچه امروزه شهر تهران در داخل محدوده قانونی خود با پدیده اسکان غیررسمی گستردهای مواجه نیست اما از فضاهای اسکان غیررسمی پیرامون خود تاثیر میپذیرد. از این رو هر چند پرداختن به موضوع فوق فراتر از حوزه مدیریتی شهرداری تهران به حساب میآید، ولی با توجه به شرایط موجود و اهمیت موضوع، لازم است که شهرداری تهران با همکاری وزارت مسکن و شهرسازی و سایر دستگاههای مرتبط، در این زمینه اقدام عاجل نماید. لازمه هرگونه تصمیم و اقدام به ساماندهی در خصوص اجتماعات مذکور، مستلزم مطالعه و شناخت دقیق و یکپارچه این اجتماعات است که به راهبردها، سیاستها، الگوهای هنجاری و ساز و کارهای اجرائی مشخصی برای مدیریت شهری منتهی گردد. از آنجائی که تاکنون هیچ گونه مطالعه فراگیر و یکپارچه‌ای که ضمن جمعبندی مطالعات پراکنده موجود و سوابق اجرائی ساماندهی این اجتماعات بتواند به هماهنگی راهبردی در این زمینه منتهی گردد، انجام نگرفته است، اهمیت موضوع روشنتر می‌شود. بنابراین قبل از هر چیز باید طرح دقیق مطالعات ساماندهی اجتماعات مذکور تدوین و برنامه ساماندهی چنین سکونتگاه‌هائی با توجه به نتایج مطالعات کلیه ابعاد آن (زیست محیطی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، کالبدی، مسکن، مدیریتی و …) طراحی گردد.
با نگاهی به چگونگی فرآیند شکل‌گیری و سازماندهی منطقه 19 شهرداری تهران و نیز موقعیت جغرافیایی و تاریخچه تحولات کالبدی آن، به نظر می‌رسد مشکل اصلی اسکان غیررسمی در این منطقه، نیازمندی به افزایش جذب خدمات، امکانات، تأسیسات و تجهیزات شهری می‌باشد، لذا مطالعه نظام توزیع مکانی اسکان غیررسمی در این منطقه ضروری به نظر می‌رسد و با توجه به موقعیت جغرافیایی منطقه(موقعیت مطلق ونسبی آن) یعنی قرارگیری در بستری طبیعی و کشاورزی در جنوب شهر تهران و قرارگیری در میان چهار بزرگراه مهم که حدود اربعه این منطقه را تشکیل می‌دهند امکان گسترش پدیده اسکان غیررسمی در حریم وسیع منطقه 19 وجود دارد و به دلیل اینکه این منطقه، بصورت سکونتگاه‌های خودرو بوده و در دوره زمانی 1366 تا به امروز بصورت یک منطقه شهرداری جذب شهر تهران بزرگ گردیده، با معضلات و مشکلات توسعه شهری رو‌به‌رو بوده است، بنابراین مطالعه عوامل مؤثر بر ساماندهی آن نیز ضروری به نظر می‌رسد.

فهرست مطالب
فصل اول: کلیات تحقیق
مقدمه3
1-1- تعریف مسأله3
1-2- پیشینه تحقیق4
1-3- اهمیت تحقیق6
1-4- اهداف تحقیق7
1-4-1- اهداف کلان….7
1-4-2- اهداف تبعی.7
سوالات تحقیق
1-5- فرضیه‌ تحقیق7
1-6- روش انجام تحقیق7
1-6-1- جامعه آماری8
1-6-2- نمونه آماری8
1-6-3- ابزار جمع آوری اطلاعات8
1-6-4- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات8
1-7- محدودیت‌های تحقیق8
1-8- تعریف واژه‏ها و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی و عملیاتی)8
1-8-1- اسکان غیر رسمی8
1-8-2- ساماندهی8
1-8-3- توانمندسازی9
1-8-4- مشارکت9

فصل دوم: مبانی نظری تحقیق
مقدمه11
2-1- نظریههای پیدایش سکونتگاه‌های غیررسمی11
2-1-1- دیدگاه لیبرال12
2-1-2- دیدگاه بنیادگرایی12
2-1-3- جامعه گرایی13
2-1-4- دیدگاه بوم شناسی13
2-2- گرایشهای شهرنشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی13
2-2-1- گرایشهای جهانی13
2-2-2- گرایشهای شهرنشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی در ایران18
2-3- ویژگی‌های اسکان‌های غیررسمی20
2-4- علل پیدایش سکونتگاه‌های غیررسمی21
2-4-1- عوامل ساختاری جامعه:21
2-4-2- علل سازمانی:22
2-4-3- فقدان سیستم‎های حمایتی و مشارکتی:22
2-4-4- فعالیت‎های باندهای (مافیایی) نامشروع زمین22
2-5- رویکردها و رهیافت‌های مداخله در اسکانهای غیررسمی22
2-5-1- رویکردهای مداخله در اسکان‌های غیررسمی در قالب دیدگاه‌های مختلف23
2-5-2- بررسی تاریخی رویکردهای مداخله در اسکان‌های غیررسمی30
2-5-2-1- مقطع اول (دهه 1960)30
2-5-2-2- مقطع دوم (دهه 1970)31
2-5-2-3- مقطع سوم (دهه 1980)33

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-6- فرآیند توانمندسازی35
2-7- ساختار و ابعاد توانمندسازی36
2-8- اهمیت مشارکت در برنامه‌ریزی شهری در راستای توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی39
2-8-1- مشارکت توسعه‌ای40
2-8-2- الگوی مشارکت ساکنین سکونتگاه‌های غیر رسمی40
2-9- نتیجهگیری و ارائه رویکرد نظری تحقیق42

فصل سوم: روششناسی تحقیق
مقدمه44
3-1- روش تحقیق44
3-2- نوع تحقیق44
3-3- جامعه آماری و نمونه آماری44
3-4- تعیین حجم نمونه و روش نمونه گیری45
3-5- شیوه و موقعیت انتخاب نمونه جهت پیمایش خانوار46
3-6- روش اجرا و جمع آوری اطلاعات46
3-7- روایی پرسشنامه تحقیق46
3-8- روش آزمون و تحلیل های آماری46
3-9ـ جمعبندی 50
فصل چهارم: شناخت محدوده مورد مطالعه
مقدمه52
4-1- موقعیت محدوده در شهر52
4-2- مطالعات سیر تحول شکلگیری بافت از لحاظ تغییرات کالبدی55
4-2-1- سابقه تحولات و گسترش کالبدی منطقه 1955
4-2-2- سیر تحول شکلگیری بافت از لحاظ تغییرات کالبدی محدوده56
4-3- سیر تحول شکلگیری بافت از لحاظ تغییرات اجتماعی59
4-4- سیر تحول شکلگیری بافت از لحاظ تغییرات اقتصادی60
4-5- مطالعات محیطی و محیط زیستی62
4-5-1- اقلیم62
4-5-2-توپوگرافی65
4-5-3-زمین لرزه65
4-5-4- بررسی وضعیت فضاهای سبز و آلودگی سیمای محیط67
4-6- بررسی تحولات جمعیتی منطقه 1971
4-6-1- بررسی تحولات جمعیتی محدوده مطالعاتی71
4-6-2- بررسی تحولات جمعیتی حوزه فراگیر(منطقه19) سالهای 90-137572
4-6-3- مطالعه تحولات بعد خانوار در محدوده مطالعاتی73
4-6-5- مبدأ مهاجرت ساکنین74
4-6-6- بررسی مدت اقامت مهاجرین در محل قبلی سکونت75
4-6-7- مدت زمان سکونت (سابقه سکونت) ساکنین76
4-6-8- توزیع مکانی اجتماعات غیررسمی در محدوده قانونی منطقه 1976
4-7 جمعبندی 77

فصل پنجم: تجزیه و تحلیل اطلاعات
مقدمه80
5-1- یافته‌های توصیفی تحقیق80
5-1-1- مشخصات عمومی پاسخگویان80
5-1-1-1- جنس80
5-1-1-2- سن81
5-1-1-3- تحصیلات81
5-1-1-4- مدت اقامت در محل82
5-1-2- سؤالات توصیفی مرتبط با فرضیه تحقیق83
5-1-2-1- تمایل به ترک محل83
5-1-2-2- مشارکت اجتماعی و ظرفیت سنجی84
5-1-2-3- شبکه اجتماعی85
5-1-2-4- تعامل اجتماعی86
5-1-2-5- پیوندهای همسایگی87
5-1-2-6- اعتماد اجتماعی88
5-1-3- جمعبندی و نتیجهگیری از یافتههای توصیفی89
5-2- یافته های استنباطی تحقیق90
5-2-1- آزمون فرضیه اول90
5-2-2- آزمون فرضیه دوم92
5-2-2-1- شبکه اجتماعی92
5-2-2-2- تعامل اجتماعی93
5-2-2-3- مشارکت اجتماعی93
5-2-2-4- میزان اعتماد اجتماعی94
5-2-3- آزمون فرضیه سوم94
5-3- جمعبندی95

فصل ششم: نتیجهگیری و ارائه پیشنهادات
مقدمه97
6-1- نتایج تحقیق:97
6-1-1- نتایج تئوریک97
6-1-2- نتایج تجربی98
6-1-3- ارزیابی مسائل و مشکلات99
6-1-3-1- مسائل و مشکلات از دید اهالی ساکن در محل99
6-1-3-2- مسائل و مشکلات و امکانات از دید کارشناسان100
6-2- ارائه راهبردها و سیاست‌های پیشنهادی103
6-2-1- راهبردها و سیاست های مرتبط با مسکن104
6-2-2- راهبردها و سیاست های مرتبط با مبحث اجتماعی ـ اقتصادی104
6-2-3- راهبرد و سیاستهای مرتبط با مبحث کاربری زمین104
6-2-4- راهبرد و سیاست های مرتبط با مبحث حمل و نقل104
6-2-5- راهبرد و سیاست های مرتبط با مبحث محیط زیست105
6-2-6- راهبردها و سیاست‌های مرتبط با مبحث مدیریت و مشارکت105
4-3ـ جمعبندی 106
پیوست107
پیوست (شناسنامه سکونتگاه‌های غیر رسمی)

منابع وماخذ108

فهرست شکلها و تصویرها
تصویر شماره 4-1- مناطق شهرداری شهر تهران66
تصویر شماره 4-2-نقشه محدوده منطقه 1966
تصویر شماره 4-3- سیر تحول شکلگیری بافت66
فهرست جداول
جدول شماره 2-1: ترتیب زمانی اقدامات انجام یافته در خصوص توسعه سکونتگاه‌های شهری و اهداف و راهبردهای آن17
جدول شماره 4-1: دامنه مقادیر شاخص طبقه بندی دو مارتن64
جدول شماره 4-2: نتیجه بررسی خطرپذیری66
جدول شماره 4-3: جمع‌بندی وضعیت محیطی محدوده70
جدول شماره 4-4: تحولات تعداد خانوار در دوره 65-85 در محدوده مطالعاتی71
جدول شماره 4-5 : تحول شمار جمعیت منطقه 19 تهران72
جدول شماره 4-6 : اندازه رشد سالانه جمعیت منطقه 19 و شهر تهران 85-135972
جدول شماره 4-7: تحولات بعد خانوار طی 86-136573
جدول شماره 4-8: جمعیت محدوده به تفکیک گروههای سنی پنج ساله و جنس (1385)73
جدول شماره 4-9 : بررسی شهرهای مبدأ مهاجرین در محدوده مطالعاتی75
جدول شماره4- 10: بررسی میزان اقامت مهاجرین در سکونتگاه قبلی75
جدول شماره 4-11: بررسی وضعیت قدمت سکونت در محدوده مطالعاتی76
جدول شماره 5-1 : توزیع جنسی پاسخگویان80
جدول شماره 5-2: توزیع سنی پاسخگویان81
جدول شماره 5-3: توزیع پاسخگویان از نظر میزان تحصیلات82
جدول شماره 5-4: مدت زمان اقامت پاسخگویان83
جدول شماره 5-5 : دلایل عدم تمایل به ترک محل از سوی پاسخگویان84
جدول شماره 5-6 : میزان تمایل به مشارکت با دولت و شهرداری برای بهبود وضع محدوده84
جدول شماره 5-7: میزان اهمیت مسائل و مشکلات محدوده از دید پاسخگویان85
جدول شماره 5-8 : میزان موانع موجود در مسیر فعالیتهای جمعی85
جدول شماره 5-9: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص شبکه اجتماعی85
جدول شماره 5-10: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص تعامل اجتماعی86
جدول شماره 5-11: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص پیوندهای همسایگی87
جدول شماره 5-12: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص اعتماد اجتماعی88
جدول شماره 5-13: محل اقامت قبلی خانوار90
جدول شماره 5-14: علت مهاجرت از شهر91
جدول شماره 5-15: علت مهاجرت از مناطق اطراف91
جدول شماره 5-16: علت مهاجرت از مناطق اطراف93
جدول شماره 5-17: علت مهاجرت از مناطق اطراف94
جدول شماره 5-18: نتایج آزمون فریدمن برای رتبه بندی روشهای حل مشکلات سکونتگاههای غیررسمی از نظر مدیران شهری و کارشناسان ساکنین(، نگارنده،1390)95
جدول شماره 6-1: مشکلات مطرح شده از سوی پاسخگویان بر اساس اولویت اول و دوم99
جدول شماره 6-2: مسائل و مشکلات و امکانات به دست آمده در حوزههای مختلف در محدوده مورد مطالعه100
فهرست نمودار
نمودار شماره 2-1 : چارچوب نظری ساماندهی سکونتگاههای غیررسمی(صرافی، 1381:4).11
نمودار شماره 2-2: نمای کلی طرح های خانه سازی دولتی، اراضی و خدمات، ارتقاء کیفیت سکونتگاه وطرح توسعه افزایشی به لحاظ نوع کارکرد (مأخذ: زمانی، 1379:111).36
نمودار شماره 2-3: هزینه‌های دولتی و میزان سود در هریک از رویکردهای برخورد با سکونتگاه‌های غیررسمی از دهه 1990- 195038
نمودار شماره 2-4 : ساختار فرایند توانمند سازی39
نمودار شماره 2-5: ابعاد توانمندسازی40
نمودار شماره 2-6: تأثیر تفویض اختیارات بر توانمندسازی40
نمودار شماره 2-7: تأثیر رضایت مبتنی بر عملکرد بر توانمندسازی41
نمودار شماره 2-8: تأثیر غنی سازی کارکرد اجتماعی بر توانمندسازی41
نمودار شماره 2-9: تأثیر مدیریت مشارکتی بر توانمندسازی41
نمودار شماره 2-10:تأثیر تیم سازی (گروه سازی) بر توانمندسازی41
نمودار شماره 2-11: تأثیر مشارکت بر توانمندسازی42
نمودار شماره 2-12: الگوی کلی راهبرد توانمند سازی42

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید